Czy ludzie mają warstwy? – przekonania w terapii poznawczo – behawioralnej.

Jednym z założeń terapii poznawczo – behawioralnej jest istnienie schematów poznawczych, czyli struktur, za pomocą których interpretujemy otaczająca nas rzeczywistość. Schematy poznawcze przepełnione są emocjami, a swoje źródło mają w doświadczeniach i wspomnieniach. O treści schematu poznawczego mówią przekonania. Mogą dotyczyć różnych aspektów życia – związane są z kulturą czy religią, w jakiej dana osoba wzrastała. Aron Beck, jeden z ojców terapii poznawczo – behawioralnej, proponuje takie rozróżnienie przekonań:

Cebulograf. A.Popiel, E.Pragłowska
Cebulograf. A.Popiel, E.Pragłowska
  • Przekonania kluczowe – są to podstawowe przekonania o sobie i innych ludziach. Przykładem może być przekonanie „Jestem słaby”, „ Jestem gorszy”, „Ludzie krzywdzą”. Przekonania kluczowe są najmocniej zakorzenione w systemie poznawczym. Dla danej osoby, są to prawdy, które według niej nie podlegają podważeniu.
  • Przekonania pośredniczące – wynikają z przekonań kluczowych – zwykle przyjmują postać zdań warunkowych, np. „Jeśli będę perfekcyjny, inni nie zauważą mojej słabości”, „Jeśli będę otwarty na innych, oni mnie skrzywdzą”. Przekonania pośredniczące mogą również przyjmować postać zasad rządzących życiem, np. „Nie należy ufać ludziom”, „W życiu trzeba być silnym”.

Jak poznać swoje schematy?

Ludzie przeważnie nie są świadomi swoich przekonań, nie wyrażają ich wprost. Tą częścią, w której przekonania się ujawniają, są myśli automatyczne, inaczej zwane gorącymi myślami.

  • Myśli automatyczne – są to te myśli, które w reakcji na jakieś wydarzenie, sytuację, pojawiają się jako pierwsze, np. pierwszą reakcją na niepowodzenie może być myśl „Znowu to samo. Nic mi się nie udaje.”, której towarzyszy uczucie smutku. Jest to automatyczna myśl, która pojawiła się w reakcji na sytuację niepowodzenia. Rozpatrując znaczenie tej myśli, poprzez zadawanie sobie pytań o jej znaczenie możemy dojść do tego, że być może przekonaniem kluczowym tej osoby jest „Jestem słaby” lub „Jestem niekompetentny”.

Przekonania ujawniają się także w zachowaniach, które są reakcją na daną sytuację. Terapeuci poznawczo – behawioralni rozróżniają trzy rodzaje strategii radzenia sobie: kompensację, unikanie oraz podporządkowanie się schematowi.

  • Kompensacja czyli maskowanie dysfunkcjonalnych przekonań poprzez zachowania odwrotne, np. osoba, która ma w swoim systemie poznawczym przekonanie „Jestem słaby” będzie zachowywała się tak, żeby jak najbardziej ten schemat zamaskować – będzie udowadniać swoją siłę, poprzez wykorzystywanie stanowiska; będzie pokazywać słabości innych, tak aby jej własne przekonanie o słabości nie zostało odkryte.
  • Unikanie – osoba, która stosuje tę strategię będzie za wszelką cenę unikać sytuacji, w których jej przekonania mogą zostać odkryte. W przypadku przekonania „Jestem słaby” będzie unikać np. wszelkich form rywalizacji czy wystawiania się na ocenę innych.
  • Podporządkowanie – osoba, stosująca taką strategię podąża zgodnie ze swoim schematem. Osoba z przekonaniem „Jestem słaby” będzie wybierać takie sytuacje, w których to przekonanie potwierdzi, np. będzie się angażowała w projekty, które z góry skazane są na porażkę ze względu na brak materiałów, czy niewystarczającą liczbę danych.

Jak pracować ze schematami?

Podczas terapii w nurcie poznawczo – behawioralnym osoba ma szansę przyjrzeć się swoim strategiom zabezpieczającym, dostrzec skąd dane zachowania pochodzą. Przy pomocy terapeuty oraz obserwacji własnych myśli, emocji i zachowań jest w stanie wyodrębnić i nazwać własne przekonania oraz podjąć z nimi dyskusję.  Jednym z głównych założeń terapii poznawczo – behawioralnej jest istnienie związku pomiędzy myślami – emocjami – zachowaniem. Zmiana w jednym obszarze pociąga zmiany w pozostałych. Osoba, która jest świadoma tego, że jej zachowanie czy emocje wynikają z jej przekonań może w sposób dobrowolny wpływać na nie, przez co przejmuje kontrolę nad swoim życiem.

autor artykułu: psycholog, psychoterapeuta poznawczo-behawioralny Justyna Ciesielska

Call Now ButtonZadzwoń teraz!