Moc zabawy

Czy zabawa to tylko zabawa? Czy jako dorośli widzimy w niej głębszy sens? Po co w ogóle jest zabawa i jaką pełni funkcję? Czemu takie ważne jest, aby na tą zabawę pozwolić i przy niej towarzyszyć? Na te pytania i wiele innych odpowiada autor książki „Terapia zabawą” Garry L. Landreth. Codzienność wskazuje, iż podejście do zabawy dzieci jest bardzo różne. Można się spotkać z komentarzami „moje dziecko, to by się tylko bawiło, nie robi nic konkretnego tylko się bawi”. Stwierdzenia takie mogą wskazywać, iż często tej zabawy nie traktujemy poważnie, utożsamiając ją z marnowaniem czasu. Wielokrotnie umniejszamy jej roli, ograniczamy przestrzeń na swobodną zabawę na rzecz innych bardziej „ważnych” aktywności.

Co to jest zabawa i jaką pełni funkcję? 

Garry l. Landreth wskazuje, iż zabawa jest naturalnym środkiem komunikacji dzieci, w przypadku dorosłych sposobem tym jest werbalizacja (rozmowa) – „zabawki są używane przez dzieci jako słowa, a zabawa jest ich mową” (Landreth, 2016). W zabawie dziecko ma możliwość wyrażenia swoich myśli, uczuć, buduje relacje. Stanowi przestrzeń do ujawnienia pragnień, potrzeb dziecka, jego sposobu postrzegania świata, ale jest również niezastąpioną strategią do nauki radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Za pomocą zabawy dziecko może wyrazić to, czego normalnie by nie powiedziało. Odtwarzać sytuację, czynności, które na co dzień je krępują i stanowią pole trudności. Piaget wskazywał, iż zabawa jest naturalną potrzebą dziecka i jego podstawową formą aktywności. Wypełnia lukę pomiędzy doświadczeniem dziecka, a myśleniem abstrakcyjnym. Zabawa jest aktywnością spontaniczną, dobrowolną i nie przyświeca jej z góry nałożony cel.  Co ciekawe każde dziecko wie jak się bawić i nie wymaga w tym zakresie jakiejkolwiek nauki. Zabawa dziecka niesie w sobie ogromną wartość. Literatura psychoanalityczna podkreślała kluczową rolę zabawy w rozwoju dziecka. Definiując ją jako „złożoną, normatywną, stymulująca wzrost zdolność, zmieniająca się wraz z rozwojem poznawczym, psychologicznym”(Gilmore, 2005).

Zabawa sama w sobie pełni znaczące funkcje:

  • dostosowuje świat do pojęć dziecka,
  • pozwala dziecku poznać świat i przystosować się do niego,
  • dziecko dzięki zabawie poznaje, porządkuje, wyraża swoje doświadczenia. Zabawa daje przestrzeń dziecku do odgrywania sytuacji, które są niepokojące, konfliktowe i wywołują u niego dezorientacje,
  • zaspokaja dziecięcą potrzebę aktywności, rozładowuje energię, przygotowuje do obowiązków życiowych – dzieci w zabawie mają możliwość osiągać trudne cele i uwalniać się od frustracji, zaspokajają swoją potrzebę rywalizacji, zachowują się agresywnie w sposób społecznie akceptowany, uczą się żyć w dobrych stosunkach z innymi,
  • jest sposobem na wyrażenie swojej indywidualności, skorzystania ze swoich zasobów,
  • daje możliwości puszczenia wodzy fantazji, rozwija wyobraźnie, 
  • dzięki zabawie dziecko ma poczucie, że sprawuje kontrolę –  przystosowuje się do chwili obecnej, odkrywa siebie na nowo, rozwiązuje swoje problemy i konflikty,
  • pozwala dzieciom uzewnętrznić swój wewnętrzny świat,
  • jest indywidualnym sposobem nauki każdego dziecka (Landreth, 2016).

Można by wymieniać wiele funkcji zabawy, ale jej główną funkcją  jest zmienianie tego, co jest dla dziecka niemożliwe do opanowania w rzeczywistości. Dziecko nadając temu symboliczne znaczenie, tworzy sobie możliwość do nauki poradzenia sobie z nią.  Melanii Klein wspominała o procesie odbudowy (reparacji), który ma miejsce w trakcie zabawy i każdej aktywności dziecka, w której dąży ono do naprawienia (odbudowania) tego, co wcześniej zostało „uszkodzone”. Zabawa znalazła ogromne zastosowanie w przestrzeni terapeutycznej jako forma pracy z dziećmi i wsparcia ich w poradzeniu sobie z napotykanymi trudnościami. 

Czym jest terapia zabawą?

Terapia zabawą jest „dynamiczną, interpersonalną relacją między dzieckiem (lub osobą w dowolnym wieku)  a terapeutą przeszkolonym w procedurach terapii zabawą, który za pomocą odpowiednich materiałów wspomaga rozwój bezpiecznej relacji, żeby dziecko/osoba w dowolnym wieku mogło w pełni wyrażać i eksplorować swoje Ja (uczucia, myśli, doświadczenia i zachowania) poprzez zabawę, naturalny środek komunikowania się dziecka, w celu optymalnego wzrostu i rozwoju” (Landreth, 2016). Terapia zabawą znalazła szerokie zastosowanie w pracy terapeutycznej z dziećmi doświadczającymi, trudności, cierpiącymi na zaburzenia psychiczne. Autor książki wskazuje na procedury, zasady prowadzenia terapii zabawą. Przede wszystkim podkreśla podmiotowy charakter dziecka i jego osobistą zdolność do poradzenia sobie w trudnych sytuacjach przy wspierającym i towarzyszącym mu terapeucie. Wskazywał na leczącą terapeutyczną moc relacji – celem terapeuty jest nawiązanie takiej relacji z dzieckiem, która „uwolni w nim autonomiczna, konstruktywna, postępująca, kreatywna, samouzdrawiającą moc” (Landreth, 2016). L. Gurney wyróżnił obserwowalne etapy w terapii zabawą: 

  • ETAP 1-  aklimatyzacja i przyzwyczajenie dziecka do terapeuty,
  • ETAP 2 – dzieci zaczynają testować granice, wyrażać gniew i doświadczać wolności, 
  • ETAP 3 – dzieci radzą sobie z relacją niezależności/zależności, 
  • ETAP 4 – dzieci zaczynają wyrażać pozytywne uczucia do siebie i świata. Zaczynają także podejmować decyzje dotyczące tego, jak będą sobie radzić ze swoim światem.

Etapy wyróżnione w terapii zabawą wskazują, iż terapia jest procesem, który wymaga czasu, tutaj nie da się nic przyspieszyć. Proces terapeutyczny jest dostosowany do indywidualnych potrzeb każdego dziecka, jego gotowości. Jest przestrzenią do zbudowania odpowiedniej relacji z terapeutą w takim tempie, w jakim dziecko jest na to gotowe. 

Zasady nawiązywania relacji z dzieckiem

Pozwolę sobie na przytoczenie kilku zasad zawartych w książce “Terapia zabawą”, o których my-dorośli często zapominamy i chociaż zostały skierowane do terapeutów pracujących terapią zabawy, myślę, iż mają zastosowanie również w sferze codziennego życia i mogą nieść przesłanie istotne do budowania codziennej relacji z dzieckiem. Podkreślają indywidualność, wyjątkowość dziecka, jego niepowtarzalność ale też wskazują, iż w określonych sytuacjach dziecko radzi sobie najlepiej jak potrafi w danym momencie. Przedstawiam poniżej kilka wybranych zasad budowania relacji z dzieckiem według G.L. Landreth:

  • dzieci nie są miniaturowymi dorosłymi,
  • dzieci są ludźmi – przeżywają głęboki ból i radość;
  • dzieci są wyjątkowe i godne szacunku – terapeuta docenia wyjątkowość każdego dziecka;
  • dzieci są odporne na przeciwności losu – mają ogromną zdolność do przezwyciężania przeszkód i niekorzystnych okoliczności w swoim życiu;
  • przejawiają wrodzone dążenie do rozwoju i dojrzałości
  • są zdolne do pozytywnego kierowania sobą (twórczo radzą sobie ze swoim światem);
  • naturalnym językiem dziecka jest zabawa; (Landreth,2016)

autor tekstu: psychoterapeuta dzieci i młodzieży Monika Walczak

Bibliografia:

  • G.L. Landreth (2016) Terapia zabawą, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
  • M.Klein (2007) Pisma tom 1, Miłość, poczucie wizy i reparacja, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
  • D.W. Winnicott (2011) Zabawa a rzeczywistość, Wydawnictwo Imago
Call Now ButtonZadzwoń teraz!