Nie bądź obojętny – sygnały przemocy wobec dzieci

„To tylko klapsy” – z pewnością wielu z nas słyszało choć raz w życiu to stwierdzenie bądź doświadczyło tej sytuacji jako dzieci. Tymczasem dla dziecka mogą być to nie „tylko klapsy” a sytuacja mająca poważne konsekwencje w dalszym rozwoju.

Czym jest przemoc?

Przemoc to celowe użycie siły fizycznej albo władzy przeciwko drugiemu człowiekowi lub grupie ludzi, prowadzące lub stwarzające ryzyko uszkodzenia ciała, śmierci, krzywdy psychicznej.

Jakie rodzaje przemocy wyróżniamy?

  • Fizyczna – przemoc fizyczna to celowe uszkodzenie ciała, zadawanie bólu lub groźba uszkodzenia ciała.
  • Psychiczna – to powtarzające się ośmieszanie, upokarzanie dziecka i z tym związane brak odpowiedniego wsparcia i miłości. Co istotne, to także wymagania i oczekiwania względem dziecka, którym niej jest ono w stanie sprostać.
  • Zaniedbanie – definiowane brakiem zaspokojenia podstawowych potrzeb materialnych i emocjonalnych dziecka przez rodzica lub opiekuna poprzez nie zapewnianie mu odpowiedniego  schronienia, pożywienia, bezpieczeństwa czy opieki medycznej.
  • Seksualna – zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia WHO, jest to włączanie dziecka w aktywność seksualną, której nie potrafi ono w pełni zrozumieć i udzielić na nią świadomej zgody, i/lub na którą nie jest dojrzałe rozwojowo i nie może zgodzić się w ważny prawnie sposób, i/lub która jest niezgodna z normami prawnymi lub obyczajowymi danego społeczeństwa.

Co powinno wzbudzić naszą czujność?

  • Naszą uwagę powinny zwrócić obrażenia ciała u dziecka takie jak siniaki czy poparzenia a  także podawane powody ich pojawienia się. Niepokojące powinny być zbyt częste hospitalizacje dziecka zwłaszcza jeśli nie cierpi na choroby przewlekłe, zachowanie nieadekwatne do normy rozwojowej (np. moczenie się), zachowania nieadekwatne do wieku (dziecko zachowuje się jak dorosły bądź jest zbyt infantylne).
  • Zwróćmy również uwagę gdy dziecko zgłasza problemy ze snem, wydaje się zalęknione, zgłasza fakt samookaleczenia się. Brak dbałości o higienę a także sygnały, że dziecko jest głodne mogą świadczyć o zaniedbaniu podstawowej sfery życia dziecka. Zainteresujmy się częstymi absencjami w szkole, momentami gdy dziecko przejawia zachowania agresywne względem rówieśników (co może być odreagowaniem sytuacji z domu).
  • Nasz niepokój powinny wzbudzić wszelkie sytuacje nadmiernego poruszania tematyki seksualnej, naśladowanie/prezentowanie zachowań seksualnych np. podczas zabaw czy prac plastycznych. Kiedy dziecko zgłasza trudności z chodzeniem lub siadaniem tłumacząc to doświadczaniem bólu intymnych części ciała. Sygnałem przemocy seksualnej może być również ciąża u dziewczynek poniżej 15 roku życia.
  • Obserwujmy relacje rodzica z dzieckiem. Reagujmy gdy słyszymy o wychowaniu w surowej dyscyplinie. Sygnałem alarmującym może być negatywne wypowiadanie się o dziecku, unikanie kontaktu z instytucjami (np. szkołą), agresja w sytuacji zwrócenia uwagi. Zainteresujmy się gdy opiekunowie nadużywają alkoholu lub zażywają narkotyki.
  • Nie bagatelizujmy słów dziecka gdy mówi o tym, że zostało uderzone lub jest bite. Skupmy się na jego emocjach gdy mówi o sytuacji w której rodzic/opiekun karze go ciszą. Emocjonalne konsekwencje przemocy są dla dziecka często trudniejsze i bardziej bolesne niż fizyczne.

Jakie są konsekwencje doświadczania przemocy?

  • Stosowanie przemocy wobec dzieci może prowadzić do poważnych zaburzeń rozwoju psychicznego i społecznego.
  • Ekspozycja na krzywdzenie w dzieciństwie jest powiązana ze zwiększonym ryzykiem bycia ofiarą lub sprawcą przemocy, depresji, lęków, prób samobójczych oraz podejmowaniem ryzykownych zachowań w późniejszym życiu, np. uzależnień czy ryzykownych zachowań seksualnych.
  • W dorosłym życiu konsekwencjami są również problemy ze zdrowiem psychicznym czy zachowania antyspołeczne. 
  • Długofalowe konsekwencje stosowania przemocy wobec dzieci obserwuje się już na poziomie biologicznym w kwestii zmian w budowie mózgu. U osób które doświadczały przemocy obserwuje się ubytki w istocie szarej która buduje korę mózgową a więc obszarze odpowiedzialnym za pamięć i kontrolę poznawczą co może wyjaśniać problemy z nauką, agresję – lub przeciwnie – nadmierną uległość w sytuacjach stresowych.
  • Dzieciom doświadczającym przemocy emocjonalnej może towarzyszyć nieustanne poczucie winy a także niska samoocena.

Abyśmy mogli przeciwdziałać przemocy wobec dzieci powinniśmy być uważnymi obserwatorami a także wiedzieć jak rozpoznawać przejawy przemocy. Przemoc fizyczna, emocjonalna, seksualna, zaniedbywanie mogą prowadzić do poważnych skutków w obszarze rozwoju młodego człowieka, traum i mieć poważne konsekwencje w jego przyszłości.

Szczególnie w świecie w którym przyszło nam obecnie żyć, nie pozostawajmy obojętni na potrzeby dzieci. Jako dorośli bądźmy uważni na sygnały, chrońmy je przed doświadczeniem przemocy, pokazujmy przykład w zakresie reagowania na tego typu sytuacje. Uświadamiajmy dzieci, że wszelkie sytuacje przemocy są niedopuszczalne.

autor artykułu: psycholog, socjoterapeuta, psychoterapeuta Katarzyna Trzeciakiewicz

Literatura:

  • Badura-Madej Wanda, Przemoc w rodzinie : interwencja kryzysowa i psychoterapia. – Wyd. 2. – Kraków : Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2000.
  • Browne Kevin, Herbert Martin, Zapobieganie przemocy w rodzinie. – Warszawa : Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1999. 
  • Włodarczyk, J., Przemoc wobec dzieci. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 2017.
  • Jak rozpoznać dziecko krzywdzone?” pod redakcją Anny Grajcarek, Wydawnictwo Fundacji ad vocem, Kraków 2014 r, Wydanie I.
  • Dzieciom z pomocą / Elżbieta Szadura-Urbańska.// Niebieska Linia. – 2016, nr 4, s. 31-32
  • Krzywdzenie dzieci, analiza zjawiska – „Dziecko krzywdzone. Teoria, badania, praktyka”, Vol 11, No 2 (2012) http://dzieckokrzywdzone.fdds.pl/index.php/DK/issue/view/49
Call Now ButtonZadzwoń teraz!