Zaburzenia odżywania

Zaburzenia odżywiania nie są nowym zjawiskiem, jednak przez ostatnie lata obserwujemy wyraźny wzrost częstotliwości zachorowań. Z tym zaburzeniem boryka się wielu nastolatków, jak i ludzi dorosłych. Najczęściej diagnozowane są w okresie dorastania jednak przypadki zaburzeń odżywiania zdarzają się także u młodszych dzieci. Dotyka kobiet jak i mężczyzn, choć tych drugich w mniejszym stopniu.

Czym są zaburzenia odżywiania?  

Zaburzenia odżywiania wg DSM-5 są to zaburzenia wiążące się z uporczywym zakłóceniem odżywiania się lub zachowań żywieniowych prowadzących do zmiany sposobu przyjmowania pokarmów, a w konsekwencji do znacznego pogorszenia zdrowia lub funkcjonowania psychospołecznego. W kategorii tej możemy wyróżnić m.in. anoreksję, bulimię czy napadowe objadanie się – to najczęściej występujące jednostki chorobowe z grupy zaburzeń odżywiania. Ich przyczyny nie są do końca znane, ale upatruje się ich w czynnikach kulturowo – społecznych jak i biologicznych. 

Kiedy diagnozujemy anoreksję? 

Aby móc mówić o jednostce chorobowej jaką jest anoreksja należy spełnić następujące kryteria (wg ICD-10):

  • masa ciała wynosząca 15% mniej niż oczekiwana przy danym wzroście lub wskaźnik Queteleta (waga (kg)/(wzrost [m])2 ] wynoszący 17,5 lub mniej 
  • utrata masy ciała wywoływania jest unikaniem tuczących pokarmów, a dodatkowo stosowane są środki takie jak: wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, stosowanie środków przeczyszczających czy zmniejszających łaknienie
  • zaburzony obraz własnego ciała związany z obawą przed przytyciem, postrzeganie siebie jako osoby otyłej mimo innego stanu faktycznego
  • zaburzenia hormonalne – u kobiet zatrzymanie miesiączkowania (kryterium to zostało usunięte z DSM -5 ), u mężczyzn zaburzenia potencji
  • jeśli objawy wystąpiły przed okresem pokwitania następuje jego zatrzymanie czy opóźnienie 

Kiedy diagnozujemy bulimię?

Do rozpoznania bulimii muszą zostać spełnione następujące kryteria (wg ICD – 10):

  • występowanie niepohamowanych napadów pochłaniania dużej ilości pokarmów w krótkich odstępach czasowych, 
  • próba przeciwdziałania skutkom przyjęcia dużej liczby kalorii za pomocą: prowokowania wymiotów, stosowania środków przeczyszczających czy hamujących łaknienie, stosowania okresowych głodówek, 
  • strach przed otyłością, stawianie samemu sobie wymagań osiągnięcia niskiej masy ciała

Co powinno zaniepokoić?

Sygnałów niepokojących w przypadku zaburzeń odżywiania jest wiele. Jednak osoba chorująca potrafi także bardzo długo ukrywać się ze swoimi praktykami, a także zasłaniać się wieloma względami prozdrowotnymi – podjęciem zdrowego trybu życia, zaangażowaniem w sport itp. Należy wzmożyć czujność, kiedy osoba nam bliska znacząco ogranicza spożywanie pokarmów czy unika wspólnych posiłków – np. zamykając się z obiadem w swoim pokoju. Często osoby chorujące starają się ukrywać swoje zmieniające się ciało, np nosząc obszerne ubrania. Objawom anoreksji towarzyszyć może także ciągłe uczucie chłodu, siniejące ręce, obniżona koncentracja, zasłabnięcia. Ważnym sygnałem w przypadku osób chorujących na bulimię są częste wymioty, czasami po każdym posiłku. Zaniepokoić powinien fakt zamykania się dziecka w łazience po spożytym posiłku, któremu towarzyszyć może generowanie różnego rodzaju odgłosów zagłuszających, takich jak puszczanie wody, muzyki. Z czasem osoba prowokująca częste wymioty zaczyna mieć problemy w żółknięciem paznokci czy zębów. W przypadku bulimii czy napadów objadania się, osoba może pochłaniać duże ilości pokarmów – tu sygnałem alarmowym jest nagłe pustoszenie lodówki czy kupowanie zapasów żywieniowych, które szybko się uszczuplają. Napadowe objadanie różni się od bulimii tym, że to pierwsze nie kończy się prowokowaniem wymiotów. Zdarza się współwystępowanie bulimii z anoreksją, gdzie osoba przez jakiś czas odmawia spożywania posiłków a potem nagle zaczyna wszystko jeść, co rodzic czy inna bliska osoba często interpretuje jako poprawa i powrót do zdrowia. Zaburzeniom odżywiania towarzyszyć mogą także obsesyjne  i wyczerpujące ćwiczenia fizyczne. Chcąc utracić szybciej „zbędne” kilogramy chorzy sięgają także po środki wspomagające takie jak różnego rodzaju środki przeczyszczające czy hamujące łaknienie. 

Ważnym czynnikiem, którego nie należy pomijać jest stosunek do własnego ciała. Ciągle zamartwianie się tym jak się wygląda, ile się waży. Stwierdzenia, że jest się grubym, za ciężkim, za dużym. Często osoby chorujące na zaburzenia odżywiania lubią rozmawiać o jedzeniu, gotować  i karmić całą rodzinę, co może być sygnałem uspokajającym dla bliskich, tworzącym ułudę, że wszystko jest w porządku. Jednak w takim przypadku łatwo można schować się za stwierdzeniem „jadłam już podczas gotowania” czy po prostu nie zauważyć, że ktoś tylko mówi o jedzeniu w istocie go nie spożywając. 

Duża wiedza w obrębie składu pożywienia również powinna dać nam do myślenia. Osoba z zaburzeniami odżywiania może posiadać ogromną wiedzę na temat ilości kalorii w danym produkcie, czasem znać szczegółowo tabele energetyczne. 

Kiedy warto sięgnąć po pomoc specjalisty?

Do specjalisty warto zgłosić się jak tylko pojawiają się sygnały, które zaczynają nas niepokoić. Jeśli zauważasz u osoby bliskiej powyższe zachowania, dobrze jest skonsultować się w tej sprawie z psychoterapeutą, aby rozwiać swoje podejrzenia albo rozpocząć proces terapeutyczny.  Zaburzenia odżywiania są poważną chorobą, która doprowadzić może znacznego wyniszczenia organizmu, a nawet śmierci. W tej grupie zaburzeń psychicznych odsetek umieralności jest najwyższy. Jeśli samego Ciebie niepokoi Twoja relacja z jedzeniem i własnym ciałem warto przyjrzeć się temu pod okiem specjalisty.

Jak wygląda proces terapii

Leczenie zaburzeń odżywiania to często długi proces trwający kilka lat, w zależności od stopnia intensywności (dlatego tak ważne jest szybkie wyłapanie pierwszych sygnałów). Przy znacznym stopniu wychudzenia organizmu i stwierdzenia zagrożenia życia chorej osoby wskazana jest hospitalizacja. Zaburzeniom odżywiania często współtowarzyszą inne choroby, np. depresja, co może stanowić konieczność wdrożenia farmakoterapii, która skupia się na leczeniu objawowym. Psychoterapia jest kluczowym elementem procesu zdrowienia, podczas którego pacjent otrzymuje niezbędną pomoc i wiedzę mającą na celu nabycie umiejętności poradzenia sobie w kryzysowej sytuacji.  W przypadku nastolatków czy dzieci, często terapią objęta jest cała rodzina, w której znajduje się osoba mająca zaburzenia odżywiania. Problem ten jest na tyle dotkliwy dla całego systemu rodzinnego, że wszyscy jego członkowie potrzebują wsparcia oraz zrozumienia jak radzić sobie w obecnej sytuacji. Ważne jest przywrócenie równowagi w codzienności oraz zadbanie o to, aby życie przestało być walką z jedzeniem, a karmienie siebie zaczęło być przyjemnością. Objawy, anoreksji czy bulimii to tylko wierzchołek góry lodowej i jasny sygnał, że dzieje się coś,  czym trzeba się zaopiekować. 

autor tekstu: psycholog, psychoterapeuta Magdalena Kośnik

Bibliografia:

  • „Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD–10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne.” UWM „Vesalius” IPiN Kraków – Warszawa 2000
  • Morrison J., DSM-5 bez tajemnic Praktyczny przewodnik dla klinicystów, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2016
  • Józefik B., Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1999
Call Now ButtonZadzwoń teraz!