AuDHD – czyli o współwystępowaniu spektrum autyzmu i ADHD
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) i zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) to jedne z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych. Choć przez lata traktowano je jako odrębne jednostki, współczesne badania pokazują, że bardzo często występują razem – nawet u 50–70% osób z autyzmem obserwuje się również objawy ADHD, a około 13% ludzi z ADHD ma także diagnozę ASD.
Objawy ADHD i autyzmu – najważniejsze różnice i podobieństwa
Na pierwszy rzut oka różnice są wyraźne.
Kluczowe objawy ADHD dotyczą:
- trudności z zarządzaniem uwagą,
- impulsywności
- nadpobudliwości psychoruchowej.
Z kolei osoby w spektrum autyzmu zmagają się przede wszystkim z:
- problemami w komunikacji społecznej,
- wykazują powtarzalne zachowania
- często inaczej odbierają bodźce sensoryczne.
Jednak w praktyce klinicznej granica między tymi zaburzeniami okazuje się znacznie mniej oczywista.
Dlaczego ADHD i autyzm często współwystępują?
Specjaliści wymieniają kilka głównych przyczyn. Pierwszą z nich jest wspólne podłoże genetyczne. Często zdarza się, że ADHD i ASD występuje w tych samych rodzinach, co prawdopodobnie wskazuje na wspólną dziedziczność genetyczną. Dotąd jednak nie zidentyfikowano specyficznych warianty genów. Po drugie zauważalne są podobieństwa w funkcjonowaniu mózgu. Oba zaburzenia wiążą się z innymi cechami układu nerwowego i sposobem, w jaki mózg przetwarza informacje. Warto zwrócić także uwagę na czynniki środowiskowe i rozwojowe, które mogą wpływać na rozwój zaburzeń, np. w okresie prenatalnym. Coraz więcej badań sugeruje też, że współwystępowanie ADHD i ASD nie jest jedynie prostą sumą dwóch zaburzeń. Może ono tworzyć odrębny profil funkcjonowania mózgu, z własnymi, specyficznymi cechami neurobiologicznymi. Osoby z podwójną diagnozą często doświadczają bardziej złożonych trudności poznawczych i emocjonalnych.
Diagnoza AuDHD – dlaczego jest tak trudna?
To wszystko sprawia, że proces diagnostyczny może być jeszcze trudniejszy, ponieważ objawy jednego zaburzenia mogą „przysłaniać” drugie. W szczególności wyraźne symptomy ADHD – takie jak impulsywność, nadruchliwość czy trudności z koncentracją – często dominują obraz kliniczny i sprawiają, że subtelniejsze trudności charakterystyczne dla ASD pozostają niezauważone. Zdarza się, że dopiero po wprowadzeniu leczenia farmakologicznego lub oddziaływań terapeutycznych, które redukują objawy ADHD, wyraźniej ujawniają się cechy autystyczne, wcześniej maskowane przez nadpobudliwość czy chaos uwagowy. Pokazuje to, jak dynamiczny i złożony jest proces diagnozy oraz jak ważna jest jego ciągła weryfikacja w czasie.
Objawy mogą się także nakładać, a ich interpretacja wymaga dużej ostrożności. Naukowcy podkreślają, że w niektórych przypadkach „objawy ADHD” u osób z ASD mogą być w rzeczywistości częścią samego spektrum autyzmu, a nie oddzielnym zaburzeniem. Jednym z kluczowych problemów jest uwaga. To, co u osób z ASD wygląda jak typowe ADHD – rozproszenie czy trudności w skupieniu – może mieć zupełnie inne źródło. W autyzmie częściej chodzi o trudność w przenoszeniu uwagi lub skupieniu się na bodźcach społecznych, a nie o klasyczny deficyty w zarządzaniu uwagą. Oznacza to, że podobne objawy mogą wynikać z różnych mechanizmów.
Relacja między ADHD a autyzmem wciąż pozostaje przedmiotem dyskusji. Jedni badacze widzą je jako dwa odrębne zaburzenia, inni jako różne przejawy podobnych procesów w mózgu. Jedno jest jednak pewne – lepsze zrozumienie ich współwystępowania jest kluczowe dla trafnej diagnozy i skutecznego wsparcia osób, których to dotyczy.
W naszym Centrum realizujemy:
- diagnozę spektrum autyzmu u dzieci i młodzieży
- diagnozę spektrum autyzmu u dorosłych
- pakiet AuDHD (diagnoza ADHD + spektrum) dla dzieci, młodzieży i dorosłych
- Trening Umiejętności Społecznych dla dzieci i młodzieży
- Trening Umiejętności Społecznych dla dorosłych
- psychoedukację dla rodziców dzieci z diagnozą spektrum
- psychoedukację dla nastolatków z diagnozą adhd
- terapię grupową i indywidaulną dla pacjentów z diagnozą adhd
autor: Karolina Szczepańska
Bibliografia:
Hours, C., Recasens, C., & Baleyte, J.-M. (2022). ASD and ADHD comorbidity: What are we talking about? Frontiers in Psychiatry, 13, 837424. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.837424
Antshel, K. M., & Lisa A. Russo, N. (2019). Autism spectrum disorders and ADHD: Overlapping phenomenology, diagnostic issues, and treatment considerations. Current Psychiatry Reports, 21(5), 34. https://doi.org/10.1007/s11920-019-1020-5
