Wyjaśniamy, jak wygląda proces diagnozy spektrum autyzmu (ASD), kiedy wykonuje się badania ADOS-2, ADI-R i ACIA oraz jakie są kolejne etapy diagnostyki u dzieci, młodzieży i etapy diagnostyki osób dorosłych. Zebraliśmy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania naszych pacjentów dotyczące przygotowania do badania, przebiegu diagnozy, otrzymywanych wyników oraz dalszego postępowania po zakończeniu procesu diagnostycznego.
W naszym gabinecie we Wrocławiu przeprowadzamy kompleksową diagnozę spektrum autyzmu z wykorzystaniem uznanych na świecie narzędzi diagnostycznych. Poniższe informacje pomogą przygotować się do badania i wyjaśniają najważniejsze kwestie organizacyjne oraz merytoryczne. Jeżeli po zapoznaniu się z artykułem pozostaną dodatkowe pytania, zachęcamy do kontaktu z rejestracją.
Spis treści
- Najważniejsze informacje
- Kiedy warto przeprowadzić diagnozę ASD?
- Przeciwwskazania do badania ADOS-2
- Czy badanie diagnozuje również ADHD lub depresję?
- Kto może być informatorem podczas diagnozy osoby dorosłej?
- Jakie informacje otrzymuję po zakończeniu diagnozy?
- Co zrobić po otrzymaniu wyników?
- Kto może prowadzić diagnozę ASD?
- Czy ADOS-2 i ADI-R wystarczą do postawienia diagnozy?
- Czy wyniki badań umożliwiają uzyskanie wsparcia w szkole?
- Zaświadczenia i dokumentacja
- Czy diagnoza może odbywać się online?
Najważniejsze informacje
Jeżeli zależy Państwu na szybkim zapoznaniu się z najważniejszymi informacjami, poniżej przedstawiamy krótkie podsumowanie procesu diagnostycznego.
- Diagnoza spektrum autyzmu jest procesem wieloetapowym.
- W naszej pracy wykorzystujemy narzędzia ADOS-2, ADI-R oraz ACIA, zgodnie z obowiązującymi standardami diagnostycznymi.
- Sam wynik badania ADOS-2 nie stanowi diagnozy medycznej.
- Ostateczne rozpoznanie stawia lekarz psychiatra po analizie całej dokumentacji.
- Część procesu diagnostycznego może zostać przeprowadzona online, natomiast badanie ADOS-2 odbywa się wyłącznie stacjonarnie.
- Po zakończeniu procesu pacjent otrzymuje szczegółowy raport wraz z zaleceniami.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące diagnozy spektrum autyzmu
Nasi specjaliści przeprowadzający badania spektrum z wykorzystaniem narzędzi ADOS-2, ADI-R oraz ACIA przygotowali odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące przebiegu procesu diagnostycznego.
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami przed przystąpieniem do diagnozy spektrum.
Znajdą tu Państwo odpowiedzi na wiele istotnych kwestii organizacyjnych i merytorycznych.W przypadku, gdy pojawią się pytania, na które nie znajdą Państwo odpowiedzi poniżej, zapraszamy do kontaktu z naszymi specjalistami. Można to zrobić za pośrednictwem rejestracji.
Przeciwwskazania do wykonania diagnozy spektrum autyzmu (ADOS-2)
Tak. Istnieją sytuacje, w których przeprowadzenie badania warto odroczyć, aby wynik był rzetelny i odzwierciedlał rzeczywiste funkcjonowanie osoby badanej.
Do najważniejszych przeciwwskazań należą:
- Nasilone objawy zaburzeń współwystępujących:
stan ostry (np. epizod depresji z ryzykiem suicydalnym, ostra psychoza, ciężkie ataki paniki uniemożliwiające badanie,
epizod depresyjny) - Inne aktywne leczenie psychiatryczne – konieczna zgoda lekarza prowadzącego, jeśli planuje się równoległą diagnozę. Omówienie z lekarzem prowadzącym przyjmowanych leków psychotropowych.
- Uzależnienia (aktywne uzależnienie lub krótka abstynencja) – mogą znacząco wpływać na funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne.
- Przeżycia kryzysowe i pogorszony stan psychofizyczny – np. świeże doświadczenie traumy, żałoba, kryzys emocjonalny czy wyczerpanie psychofizyczne mogą czasowo nasilać trudności w kontaktach społecznych, regulacji emocji i zachowaniu, co może zaburzać rzetelność diagnozy.
Jeżeli mają Państwo wątpliwości, czy obecny stan zdrowia pozwala na rozpoczęcie diagnozy, warto omówić tę kwestię z lekarzem psychiatrą lub specjalistą prowadzącym proces diagnostyczny.
Czy badanie w kierunku spektrum autyzmu pozwala rozpoznać również ADHD, depresję lub inne zaburzenia?
Nie. Badanie ma na celu ocenę cech spektrum autyzmu i nie zastępuje pełnej diagnostyki psychiatrycznej.
Proces diagnostyczny ASD koncentruje się na ocenie obecności oraz nasilenia cech charakterystycznych dla spektrum autyzmu. W trakcie badania mogą jednak pojawić się informacje wskazujące na możliwość współwystępowania innych trudności, takich jak objawy lękowe, depresyjne lub zaburzenia uwagi charakterystyczne dla ADHD.
W takich przypadkach diagnosta może zalecić dalszą konsultację psychologiczną lub psychiatryczną. Diagnoza różnicowa, czyli odróżnienie spektrum autyzmu od innych zaburzeń, stanowi ważny element całego procesu, jednak rozpoznanie depresji, ADHD czy zaburzeń lękowych wymaga odrębnej oceny specjalistycznej.
Ostateczne rozpoznanie tych zaburzeń należy do lekarza psychiatry.
Kto może być informatorem podczas diagnozy osoby dorosłej?
Najbardziej wartościowym informatorem jest rodzic lub opiekun znający przebieg wczesnego rozwoju osoby badanej. W przypadku narzędzia ACIA możliwe jest również uczestnictwo innej bliskiej osoby.
Podczas diagnozy spektrum autyzmu u osób dorosłych ważnym elementem procesu jest udział tzw. informatora – osoby, która może przekazać dodatkowe informacje dotyczące rozwoju i funkcjonowania osoby badanej.
W przypadku wykorzystania narzędzia ADI-R konieczne jest przeprowadzenie wywiadu z rodzicem lub opiekunem prawnym. Pytania dotyczą przede wszystkim okresu wczesnego dzieciństwa, zwłaszcza wieku od około 4. do 5. roku życia. Z tego względu możliwość rozmowy z osobą dobrze pamiętającą ten etap rozwoju ma istotne znaczenie dla rzetelności diagnozy.
Narzędzie ACIA daje większą elastyczność. Informatorem może być:
- rodzic,
- partner lub partnerka,
- rodzeństwo,
- inny krewny,
- bliski przyjaciel.
Najważniejsze jest, aby osoba ta dobrze znała funkcjonowanie osoby badanej oraz – w miarę możliwości – posiadała wiedzę dotyczącą jej dzieciństwa, nawet jeśli informacje te pochodzą od innych członków rodziny.
W praktyce najczęściej najlepszym informatorem pozostaje rodzic, jednak jeżeli nie ma możliwości jego udziału, w przypadku badania ACIA możliwe jest wykorzystanie informacji przekazanych przez inną bliską osobę.
Jakie informacje otrzymam po zakończeniu diagnozy?
Po zakończeniu procesu diagnostycznego pacjent otrzymuje szczegółowy raport zawierający wyniki, ich interpretację oraz zalecenia dotyczące dalszego postępowania.
Podczas ostatniej konsultacji diagnosta przekazuje raport obejmujący:
- opis przeprowadzonych badań,
- wyniki uzyskane podczas diagnozy,
- interpretację wyników,
- wnioski diagnostyczne,
- zalecenia dotyczące dalszego postępowania.
Raport stanowi podsumowanie całego procesu diagnostycznego i jest przygotowywany zgodnie z obowiązującymi standardami.
Czy pacjent otrzymuje kwestionariusze ADOS-2 lub ADI-R?
Nie.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zasadami licencyjnymi pacjent nie otrzymuje:
- arkuszy testowych,
- kwestionariuszy,
- materiałów diagnostycznych,
- nagrań z obserwacji ADOS-2.
Profesjonalne narzędzia psychologiczne są chronione prawem autorskim ich twórców oraz wydawców. Specjaliści korzystają z nich na podstawie odpowiednich licencji, które nie pozwalają na ich rozpowszechnianie.
Ograniczenie dostępu do surowych materiałów służy również ochronie pacjenta. Samodzielna interpretacja wyników mogłaby prowadzić do błędnych wniosków i niepotrzebnego niepokoju.
Co zrobić po otrzymaniu wyników wskazujących na możliwość spektrum autyzmu u dziecka?
Kolejnym etapem jest konsultacja z lekarzem psychiatrą dziecięcym, a następnie – w razie potrzeby – zgłoszenie się do poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Jeżeli wyniki procesu diagnostycznego wskazują, że u dziecka mogą występować zaburzenia ze spektrum autyzmu, kolejnym krokiem powinna być wizyta u lekarza psychiatry dziecięcego.
To właśnie psychiatra jest specjalistą uprawnionym do postawienia ostatecznej diagnozy medycznej na podstawie:
- przeprowadzonego badania,
- dokumentacji medycznej,
- opinii specjalistów,
- wyników wykorzystanych narzędzi diagnostycznych.
Po uzyskaniu rozpoznania rodzice mogą zgłosić się do właściwej rejonowo poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Poradnia może wydać:
- orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
- opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju (WWR) – w przypadku młodszych dzieci.
Uzyskanie odpowiednich dokumentów umożliwia dziecku korzystanie z różnych form wsparcia, takich jak między innymi:
- zajęcia rewalidacyjne,
- pomoc psychologiczna,
- wsparcie nauczyciela współorganizującego proces kształcenia,
- dostosowanie procesu edukacji do indywidualnych potrzeb.
W przypadku dzieci od urodzenia do rozpoczęcia nauki szkolnej możliwe jest również uzyskanie opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, która pozwala na objęcie dziecka odpowiednim wsparciem terapeutycznym.
Kto może prowadzić diagnozę spektrum autyzmu?
Diagnoza ASD powinna być prowadzona przez odpowiednio przygotowanych specjalistów z wykorzystaniem uznanych narzędzi diagnostycznych oraz zgodnie z obowiązującymi standardami.
Diagnoza spektrum autyzmu jest procesem wieloetapowym i wymaga współpracy specjalistów posiadających odpowiednie kwalifikacje oraz doświadczenie w prowadzeniu tego rodzaju badań.
W naszym gabinecie we Wrocławiu wykorzystujemy tzw. złoty standard diagnostyczny, obejmujący narzędzia uznawane na całym świecie za najbardziej wiarygodne w ocenie cech spektrum autyzmu.
Badania mogą prowadzić wyłącznie specjaliści posiadający odpowiednie szkolenie i uprawnienia do korzystania z tych metod.
ADOS-2
Autism Diagnostic Observation Schedule – Second Edition to najważniejsze narzędzie obserwacyjne wykorzystywane podczas diagnozy ASD.
Badanie obejmuje serię ustrukturyzowanych oraz częściowo ustrukturyzowanych zadań pozwalających ocenić między innymi:
- komunikację,
- funkcjonowanie społeczne,
- sposób zabawy,
- zachowania stereotypowe i powtarzalne.
ADOS-2 posiada różne moduły dostosowane do wieku oraz poziomu rozwoju językowego osoby badanej – od dzieci niemówiących po osoby dorosłe.
Badanie może wykonywać wyłącznie specjalista posiadający odpowiednie przeszkolenie.
ADI-R
Autism Diagnostic Interview – Revised to ustrukturyzowany wywiad prowadzony z rodzicem lub opiekunem.
Dotyczy przede wszystkim:
- rozwoju we wczesnym dzieciństwie,
- komunikacji,
- funkcjonowania społecznego,
- zachowań charakterystycznych dla spektrum autyzmu.
ACIA
W przypadku młodzieży powyżej 16. roku życia oraz osób dorosłych dodatkowo wykorzystywane jest narzędzie ACIA.
Pozwala ono na ustrukturyzowane zebranie informacji dotyczących funkcjonowania osoby badanej oraz uzupełnia cały proces diagnostyczny.
Dbałość o jakość diagnozy
Nasi diagności regularnie – co sześć miesięcy – przeprowadzają wspólne kodowanie badań ADOS-2 oraz wzajemną kalibrację ocen. Procedura ta polega na porównywaniu sposobu oceny zachowań uczestników badania i utrzymywaniu wysokiej zgodności pomiędzy diagnostami. W badaniach naukowych wymagana zgodność ocen wynosi co najmniej 80%. Regularna kalibracja zwiększa rzetelność prowadzonych diagnoz i pozwala utrzymywać wysoki standard pracy całego zespołu.
Dlaczego podczas diagnozy wykorzystuje się kilka narzędzi?
Każde z opisanych narzędzi dostarcza innych, uzupełniających się informacji. ADOS-2 pozwala ocenić aktualne funkcjonowanie osoby badanej podczas bezpośredniej obserwacji. ADI-R koncentruje się na przebiegu rozwoju we wczesnym dzieciństwie, natomiast ACIA umożliwia zebranie szczegółowych informacji o funkcjonowaniu nastolatków i osób dorosłych.
Połączenie wyników tych badań z wywiadem klinicznym oraz oceną lekarza psychiatry pozwala na możliwie najbardziej rzetelną ocenę i postawienie właściwego rozpoznania.
W naszym gabinecie we Wrocławiu diagnoza spektrum autyzmu prowadzona jest zgodnie z aktualnymi standardami diagnostycznymi. W zależności od wieku, zgłaszanego problemu oraz indywidualnej sytuacji pacjenta proces może obejmować badanie ADOS-2, wywiad ADI-R, wywiad ACIA oraz konsultację psychiatryczną. Ostateczny plan diagnostyczny jest dobierany indywidualnie przez zespół specjalistów.
Czy wyniki ADOS-2 i ADI-R wystarczą do postawienia diagnozy przez lekarza psychiatrę?
Nie. Wyniki badań ADOS-2 i ADI-R stanowią bardzo ważny element procesu diagnostycznego, jednak nie są samodzielną podstawą do postawienia diagnozy medycznej.
ADOS-2 oraz ADI-R należą do najbardziej uznanych narzędzi wykorzystywanych w diagnostyce spektrum autyzmu. Ich wyniki dostarczają cennych informacji dotyczących funkcjonowania osoby badanej, jednak ostateczna diagnoza wymaga szerszej oceny klinicznej.
Lekarz psychiatra analizuje między innymi:
- wyniki badań diagnostycznych,
- wywiad medyczny,
- przebieg rozwoju,
- aktualny stan psychiczny,
- dokumentację medyczną,
- możliwość występowania innych zaburzeń lub chorób mogących wpływać na obserwowane objawy.
Podczas procesu diagnostycznego psychiatra uwzględnia również możliwość współwystępowania innych trudności, takich jak zaburzenia lękowe, depresyjne, ADHD, choroby neurologiczne czy genetyczne.
Dopiero po zintegrowaniu wszystkich dostępnych informacji lekarz podejmuje decyzję dotyczącą rozpoznania medycznego.
Czy wyniki badań umożliwiają uzyskanie dodatkowego wsparcia dla dziecka w szkole?
Nie bezpośrednio. Wyniki diagnozy stanowią ważną część dokumentacji, jednak podstawą do uzyskania wsparcia są dokumenty wydawane przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną.
Raport z przeprowadzonej diagnozy jest istotnym elementem dokumentacji przedstawianej w poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Na jego podstawie, wraz z pozostałą dokumentacją, możliwe jest uzyskanie:
- opinii,
- orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
Dopiero wydanie odpowiedniego dokumentu przez poradnię stanowi formalną podstawę do przyznania dziecku wsparcia edukacyjnego oraz odpowiednich dostosowań w placówce oświatowej.
Czy po zakończeniu diagnozy otrzymam zaświadczenie psychiatryczne?
Tak. Zaświadczenie z rozpoznaniem może zostać wydane przez lekarza psychiatrę.
Po zakończeniu procesu diagnostycznego lekarz psychiatra może wystawić zaświadczenie zawierające rozpoznanie oraz – w zależności od potrzeb – podstawowe informacje dotyczące funkcjonowania pacjenta.
W przypadku osób studiujących część uczelni wyższych wymaga przedstawienia dodatkowej dokumentacji umożliwiającej uzyskanie odpowiednich dostosowań w procesie kształcenia.
Zakres wymaganych dokumentów różni się pomiędzy uczelniami.
Niektóre wymagają:
- zaświadczenia lekarskiego,
- dokumentacji medycznej,
- własnych formularzy,
- bardziej szczegółowej opinii psychiatrycznej.
Podczas standardowej wizyty możliwe jest przygotowanie dokumentu zawierającego:
- rozpoznanie,
- krótki opis trudności funkcjonalnych,
- zalecenia dotyczące możliwych form wsparcia.
Jeżeli uczelnia wymaga bardziej rozbudowanej opinii psychiatrycznej, jej przygotowanie stanowi odrębną usługę zgodnie z obowiązującym cennikiem.
Czy diagnoza spektrum autyzmu może odbywać się online?
Część procesu diagnostycznego może zostać przeprowadzona zdalnie, jednak badanie ADOS-2 odbywa się wyłącznie stacjonarnie.
Rekomendujemy, aby cały proces diagnostyczny odbywał się w gabinecie, ponieważ umożliwia to najbardziej kompleksową ocenę funkcjonowania osoby badanej.
W uzasadnionych sytuacjach część spotkań może zostać przeprowadzona online.
Dotyczy to między innymi:
- wywiadu ADI-R z rodzicem lub opiekunem,
- wywiadu ACIA z osobą badaną lub informatorem,
- konsultacji podsumowującej.
Spotkania online realizowane są z wykorzystaniem platformy Google Meet.
Podczas rozmowy warto zadbać o:
- stabilne połączenie internetowe,
- sprawny mikrofon,
- działającą kamerę,
- spokojne miejsce umożliwiające swobodną rozmowę.
Ważna informacja
Badanie obserwacyjne ADOS-2 wykonywane jest wyłącznie podczas wizyty stacjonarnej w gabinecie diagnostycznym we Wrocławiu.
Podsumowanie
Diagnoza spektrum autyzmu jest złożonym procesem wymagającym doświadczenia specjalistów, wykorzystania standaryzowanych narzędzi diagnostycznych oraz całościowej oceny funkcjonowania osoby badanej.
Badania ADOS-2, ADI-R i ACIA stanowią niezwykle ważny element tego procesu, jednak ostateczne rozpoznanie medyczne zawsze należy do lekarza psychiatry, który analizuje wszystkie dostępne informacje kliniczne.
Rzetelnie przeprowadzona diagnoza pozwala lepiej zrozumieć funkcjonowanie dziecka lub osoby dorosłej oraz zaplanować dalsze postępowanie, terapię i – w razie potrzeby – odpowiednie formy wsparcia.
Najczęściej wyszukiwane pytania dotyczące diagnozy ASD
Poniżej zebraliśmy krótkie odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się podczas przygotowań do diagnozy.
Czy ADOS-2 jest diagnozą autyzmu?
Nie. ADOS-2 jest narzędziem diagnostycznym wspierającym proces rozpoznania, natomiast ostateczną diagnozę medyczną stawia lekarz psychiatra.
Czy osoba dorosła może wykonać diagnozę ASD?
Tak. Diagnoza spektrum autyzmu może być przeprowadzana zarówno u dzieci, jak i u osób dorosłych.
Czy do badania potrzebny jest rodzic?
W przypadku ADI-R udział rodzica lub opiekuna jest bardzo ważny. W badaniu ACIA informatorem może być również inna bliska osoba posiadająca wiedzę o rozwoju osoby badanej.
Czy część diagnozy może odbyć się online?
Tak. Wywiady oraz konsultacja podsumowująca mogą zostać przeprowadzone zdalnie. Badanie ADOS-2 odbywa się wyłącznie stacjonarnie.
