ACIA – narzędzie do diagnozy autyzmu u osób dorosłych

ACIA – nowe narzędzie do diagnozy autyzmu u osób dorosłych

Coraz więcej dorosłych otrzymuje diagnozę spektrum autyzmu

Jeszcze kilkanaście lat temu spektrum autyzmu (ASD) kojarzono głównie z dziećmi. Obecnie coraz więcej osób dorosłych zgłasza się na diagnozę, ponieważ dopiero w dorosłym życiu zaczyna rozumieć, że ich trudności społeczne, komunikacyjne czy sensoryczne mogą wynikać właśnie z autyzmu.

Rzetelna diagnoza wymaga wykorzystania wystandaryzowanych narzędzi diagnostycznych oraz szczegółowego wywiadu klinicznego. Jednym z najnowszych narzędzi przeznaczonych specjalnie dla osób dorosłych jest ACIA (Autism Clinical Interview for Adults) – Wywiad Kliniczny do Diagnozowania Autyzmu u Osób Dorosłych.

Czym jest ACIA?

ACIA to częściowo ustrukturyzowany wywiad kliniczny służący do diagnozy spektrum autyzmu u osób dorosłych.

ACIA (Autism Clinical Interview for Adults) to nowoczesne narzędzie diagnostyczne opracowane przez zespół badaczy z Uniwersytetu w Newcastle pod kierownictwem Jeremy’ego Parra. Powstało ono z myślą o osobach powyżej 16. roku życia, u których podejrzewa się spektrum autyzmu.

Wywiad umożliwia zebranie szczegółowych informacji dotyczących:

• rozwoju,
• funkcjonowania społecznego,
• komunikacji,
• zainteresowań,
• zachowań powtarzalnych,
• trudności sensorycznych,
• codziennego funkcjonowania.

ACIA jest zgodne z obowiązującymi kryteriami diagnostycznymi DSM-5 oraz ICD-11.

Jak zbudowane jest narzędzie ACIA?

Diagnoza obejmuje trzy uzupełniające się części, które pozwalają uzyskać pełny obraz funkcjonowania osoby badanej.

1. Kwestionariusz poprzedzający wywiad (PIQ)

Przed rozpoczęciem spotkania osoba badana oraz – jeśli to możliwe – informator wypełniają kwestionariusz zawierający pytania dotyczące między innymi:

• historii rozwoju,
• przebytych chorób,
• edukacji,
• sytuacji rodzinnej,
• funkcjonowania społecznego,
• dostępnego wsparcia.

2. Główny wywiad ACIA

Najważniejszą część stanowi wywiad prowadzony przez przeszkolonego diagnostę.

Obejmuje dwa podstawowe obszary odpowiadające kryteriom DSM-5:

Wywiad może zostać przeprowadzony:

• z osobą badaną (ACIA-S),
• z informatorem (ACIA-I),
• lub z obiema osobami.

3. Wywiad dotyczący chorób współistniejących (CCI)

Dodatkowa część pomaga rozpoznać zaburzenia często współwystępujące z ASD, takie jak:

• zaburzenia lękowe,
• depresja,
• ADHD,
• trudności sensoryczne,
• inne problemy psychiczne wymagające dalszej diagnostyki.

Dla kogo przeznaczone jest ACIA?

Narzędzie przeznaczone jest dla osób od 16. roku życia, u których istnieje podejrzenie spektrum autyzmu.

ACIA może być szczególnie pomocne u osób, które:

• przez wiele lat nie otrzymały diagnozy,
• mają trudności społeczne,
• podejrzewają u siebie autyzm,
• zgłaszają trudności sensoryczne,
• doświadczają wypalenia wynikającego z wieloletniego maskowania objawów.

Kim jest informator i dlaczego jego udział jest ważny?

Informator dostarcza informacji o rozwoju osoby badanej, zwłaszcza z okresu dzieciństwa.

Najczęściej informatorem jest:

• rodzic,
• rodzeństwo,
• inny członek rodziny,
• partner,
• bliski przyjaciel.

Jego udział ma szczególne znaczenie wtedy, gdy:

• osoba badana nie pamięta okresu dzieciństwa,
• trudno jej opisać własne funkcjonowanie,
• konieczne jest uzupełnienie informacji rozwojowych.

Dlaczego ACIA zwiększa trafność diagnozy?

Narzędzie pozwala ocenić funkcjonowanie osoby zarówno w dzieciństwie, jak i obecnie oraz uwzględnia zaburzenia współistniejące.

Do najważniejszych zalet ACIA należą:

• zgodność z DSM-5 i ICD-11,
• możliwość oceny nasilenia objawów,
• analiza funkcjonowania na przestrzeni całego życia,
• uwzględnienie chorób współistniejących,
• możliwość wykorzystania informacji od informatora,
• ustrukturyzowany przebieg wywiadu.

Dzięki temu specjalista może uzyskać pełniejszy obraz funkcjonowania osoby badanej i postawić bardziej trafną diagnozę.

Czy ACIA wystarcza do rozpoznania autyzmu?

Nie. ACIA jest jednym z elementów kompleksowej diagnozy.

Rozpoznanie spektrum autyzmu powinno opierać się na całościowej ocenie obejmującej między innymi:

• wywiad kliniczny,
• obserwację funkcjonowania,
• analizę historii rozwoju,
• wyniki innych narzędzi diagnostycznych,
• ocenę specjalistów posiadających doświadczenie w diagnozie ASD.

Dlatego ACIA nie zastępuje pełnego procesu diagnostycznego, lecz stanowi jego bardzo ważny element.

ACIA jest nowoczesnym narzędziem diagnostycznym opracowanym specjalnie z myślą o diagnozie spektrum autyzmu u osób dorosłych. Dzięki ustrukturyzowanemu wywiadowi, zgodności z kryteriami DSM-5 i ICD-11 oraz możliwości uwzględnienia informacji od osoby badanej i jej bliskich, wspiera specjalistów w postawieniu trafnej diagnozy. W połączeniu z innymi metodami diagnostycznymi pozwala lepiej zrozumieć potrzeby osoby dorosłej i zaplanować odpowiednie formy wsparcia.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy ACIA jest testem psychologicznym?

Nie. Jest to ustrukturyzowany wywiad kliniczny prowadzony przez odpowiednio przeszkolonego specjalistę.

Kto może przeprowadzać ACIA?

Wyłącznie osoby posiadające odpowiednie przeszkolenie w zakresie stosowania tego narzędzia.

Czy ACIA służy do diagnozy dzieci?

Nie. Narzędzie zostało opracowane dla osób od 16. roku życia.

Czy do badania potrzebny jest członek rodziny?

Nie zawsze, jednak udział informatora często zwiększa ilość informacji o rozwoju osoby badanej i może ułatwić postawienie trafnej diagnozy.

Czy ACIA zastępuje ADOS-2 lub ADI-R?

Nie. ACIA jest kolejnym narzędziem wykorzystywanym w diagnostyce osób dorosłych i stanowi element kompleksowej oceny klinicznej. Dobór metod diagnostycznych zależy od indywidualnej sytuacji osoby badanej oraz decyzji zespołu diagnostycznego.

W naszym Centrum we Wrocławiu realizujemy:

• diagnozę spektrum autyzmu u dzieci i młodzieży
• diagnozę spektrum autyzmu u dorosłych
• Trening Umiejętności Społecznych dla dzieci i młodzieży
• Trening Umiejętności Społecznych dla dorosłych
• psychoedukację dla rodziców dzieci z diagnozą spektrum

autor: Karolina Szczepańska – psycholog, certyfikowany trener TUS, diagnosta spektrum i ADHD

Powiązane artykuły

Jeżeli chcą Państwo lepiej zrozumieć spektrum autyzmu oraz dowiedzieć się więcej o diagnozie i codziennym funkcjonowaniu osób z ASD, zachęcamy do zapoznania się z pozostałymi artykułami przygotowanymi przez specjalistów naszego Centrum:

• Maskowanie autyzmu – dowiedz się, dlaczego objawy ASD bywają trudne do zauważenia i jak wpływa to na późniejszą diagnozę.
• Meltdown i shutdown – jak rozpoznać przeciążenie emocjonalne oraz właściwie wspierać dziecko w trudnych sytuacjach.
• Trening Umiejętności Społecznych (TUS) – dla kogo jest przeznaczony i jakie umiejętności rozwija.
• Diagnoza ADOS-2 i ADI-R – na czym polega profesjonalna diagnoza spektrum autyzmu i jakie narzędzia wykorzystują specjaliści.
• Przyjaźń a spektrum autyzmu – jak osoby w spektrum autyzmu budują relacje, nawiązują przyjaźnie i z jakimi wyzwaniami mogą się spotykać.
• ADI-R – złoty standard diagnozy spektrum autyzmu
• ADOS-2 – złoty standard diagnozy spektrum autyzmu

bibliografia: 

• Wigham, S., Ingham, B., Le Couteur, A., Berney, T., Ensum, I., & Parr, J. R. (2020). Development and initial utility of the autism clinical interview for adults: A new adult autism diagnostic measure. Autism in Adulthood, 2(1), 42-47.