Wypalenie rodzicielskie – kiedy codzienne obowiązki zaczynają przytłaczać?

Rodzicielstwo może być źródłem radości, bliskości i poczucia spełnienia. Jednocześnie wymaga stałego zaangażowania emocjonalnego, fizycznego i organizacyjnego. Opieka nad dzieckiem, odpowiedzialność za jego rozwój, praca zawodowa, prowadzenie domu oraz presja, aby być cierpliwym i zawsze dostępnym rodzicem, mogą prowadzić do długotrwałego przeciążenia.

Zmęczenie i okresowe poczucie bezradności są naturalnymi doświadczeniami rodziców. Problem pojawia się wtedy, gdy wyczerpanie utrzymuje się przez wiele tygodni, odpoczynek nie przynosi wyraźnej poprawy, a codzienny kontakt z dzieckiem zaczyna kojarzyć się przede wszystkim z obowiązkiem i napięciem. Taki stan może wskazywać na wypalenie rodzicielskie.

Wypalenie nie oznacza braku miłości do dziecka ani nie świadczy o tym, że ktoś jest „złym rodzicem”. Jest sygnałem, że wymagania związane z rodzicielstwem przez dłuższy czas przewyższają dostępne zasoby, możliwość regeneracji i otrzymywane wsparcie.

Najważniejsze informacje

Czym jest wypalenie rodzicielskie?

Wypalenie rodzicielskie to zespół trudności wynikający z przewlekłego stresu związanego z rodzicielstwem, gdy wymagania przez dłuższy czas przewyższają zasoby rodzica.

Nie jest to pojedynczy gorszy dzień ani zwykłe zmęczenie po nieprzespanej nocy. Wypalenie rozwija się stopniowo i dotyczy przede wszystkim funkcjonowania w roli rodzica.

W badaniach nad Parental Burnout Assessment wyróżniono cztery podstawowe obszary:

• silne wyczerpanie związane z rodzicielstwem,
• emocjonalne dystansowanie się od dzieci,
• poczucie przesytu i utraty przyjemności z pełnienia roli rodzica,
• wyraźne poczucie, że obecnie funkcjonuje się jako rodzic inaczej i gorzej niż wcześniej.

Rodzic może nadal wykonywać wszystkie konieczne obowiązki, ale robić to „automatycznie”, bez wcześniejszej bliskości, cierpliwości i zaangażowania emocjonalnego.

Wypalenie rodzicielskie a zwykłe zmęczenie

Zmęczenie jest naturalne, szczególnie gdy dziecko jest małe, choruje, ma trudności ze snem albo wymaga intensywnej opieki. Zwykle jednak zmniejsza się po odpoczynku, poprawie snu lub uzyskaniu pomocy.

Wypalenie rodzicielskie ma bardziej przewlekły charakter. Można je podejrzewać, gdy:

• wyczerpanie utrzymuje się pomimo odpoczynku,
• rodzic już rano czuje, że nie ma siły na kolejny dzień,
• zwykłe prośby dziecka wywołują silną irytację,
• pojawia się potrzeba ciągłego unikania kontaktu,
• trudno czerpać radość ze wspólnego czasu,
• rodzic nie rozpoznaje siebie w swoim obecnym sposobie reagowania,
• narasta poczucie winy i nieskuteczności.

Pojedynczy objaw nie przesądza o wypaleniu. Znaczenie mają czas utrzymywania się trudności, ich nasilenie oraz wpływ na funkcjonowanie całej rodziny.

Jakie są objawy wypalenia rodzicielskiego?

Objawy mogą rozwijać się powoli i początkowo być tłumaczone brakiem snu, trudnym zachowaniem dziecka lub nadmiarem pracy.

Najczęściej pojawiają się:

• Przewlekłe wyczerpanie – Rodzic czuje się zmęczony emocjonalnie i fizycznie, nawet jeżeli nie wykonał jeszcze większości codziennych obowiązków. Może mieć poczucie, że nie ma już nic do zaoferowania rodzinie.
• Poczucie przytłoczenia – Nawet niewielkie zadania, takie jak przygotowanie posiłku, pomoc w lekcjach lub wieczorna rutyna, mogą wydawać się nadmiernie obciążające.
• Drażliwość i ograniczona cierpliwość – Rodzic może częściej podnosić głos, reagować złością lub doświadczać silnej frustracji w sytuacjach, które wcześniej były możliwe do opanowania.
• Emocjonalne oddalenie od dziecka – Kontakt może ograniczać się do czynności organizacyjnych: przygotowania jedzenia, dowożenia na zajęcia, pilnowania obowiązków i egzekwowania zasad.
• Utrata satysfakcji z rodzicielstwa – Aktywności, które wcześniej sprawiały przyjemność, zaczynają być odczuwane jako kolejne zadania do wykonania.
• Poczucie winy i nieskuteczności – Rodzic może myśleć: „Nie daję sobie rady”. „Inni radzą sobie lepiej”. „Nie jestem takim rodzicem, jakim chciałem być”. „Moje dziecko zasługuje na kogoś bardziej cierpliwego”.Poczucie winy może dodatkowo nasilać napięcie i utrudniać proszenie o pomoc.

Dlaczego dochodzi do wypalenia rodzicielskiego?

Wypalenie zwykle nie ma jednej przyczyny. Rozwija się na skutek długotrwałego działania wielu obciążeń przy jednocześnie niewystarczającej liczbie zasobów chroniących.

Do czynników zwiększających ryzyko mogą należeć:

• duża liczba obowiązków,
• samotne rodzicielstwo lub nierówny podział opieki,
• brak wsparcia rodziny,
• konflikt między rodzicami,
• trudności emocjonalne lub rozwojowe dziecka,
• problemy finansowe,
• łączenie intensywnej pracy zawodowej z opieką,
• przewlekły brak snu,
• choroba rodzica lub dziecka,
• perfekcjonizm rodzicielski,
• trudność w proszeniu o pomoc,
• brak czasu na odpoczynek i własne potrzeby.

Systematyczny przegląd badań wskazuje, że wypalenie rodzicielskie jest związane z wieloma czynnikami osobistymi, rodzinnymi i środowiskowymi, dlatego nie powinno być wyjaśniane jedynie „odpornością” konkretnego rodzica.

Model BR² – równowaga między ryzykiem a zasobami

Jednym z najważniejszych modeli opisujących wypalenie rodzicielskie jest Balance Between Risks and Resources, w skrócie BR².

Model zakłada, że o ryzyku wypalenia decyduje nie tyle obecność jednego trudnego czynnika, ile przewlekła nierównowaga pomiędzy obciążeniami a zasobami.

Czynniki ryzyka mogą obejmować:

• perfekcjonistyczne oczekiwania,
• nadmiar obowiązków,
• brak wsparcia współrodzica,
• niewystarczającą pomoc zewnętrzną,
• trudności z regulowaniem stresu,
• konflikty rodzinne.

Zasoby chroniące mogą obejmować:

• współpracę między rodzicami,
• możliwość odpoczynku,
• wsparcie rodziny lub przyjaciół,
• realistyczne oczekiwania wobec siebie,
• dostęp do pomocy psychologicznej,
• umiejętność rozpoznawania własnych potrzeb,
• skuteczne strategie wychowawcze.

Ryzyko wzrasta, gdy obciążenia przez dłuższy czas wyraźnie przewyższają zasoby, którymi dysponuje rodzic. Model BR² nie zakłada więc, że trzeba usunąć wszystkie trudności. Pomoc może polegać zarówno na ograniczeniu obciążeń, jak i na zwiększaniu dostępnych zasobów.

Czy wypalenie rodzicielskie oznacza, że rodzic nie kocha dziecka?

Nie. Wyczerpanie emocjonalne i potrzeba wycofania nie muszą oznaczać utraty uczuć wobec dziecka.

Rodzic może kochać dziecko, a jednocześnie:

• nie mieć siły na wspólną zabawę,
• potrzebować ciszy i samotności,
• czuć złość z powodu ciągłych obowiązków,
• tęsknić za swoim życiem sprzed rodzicielstwa,
• doświadczać żalu, że nie ma czasu na własne potrzeby.

Takie doświadczenia mogą wywoływać wstyd, ponieważ odbiegają od społecznego obrazu rodzica, który powinien być stale cierpliwy, wdzięczny i zadowolony. Ukrywanie ich często jednak utrudnia uzyskanie potrzebnej pomocy.

Jak perfekcjonizm zwiększa ryzyko wypalenia?

Rodzice mogą stawiać sobie wymagania, których w praktyce nie da się stale spełniać.

Przykładowe przekonania to:

• „Dobry rodzic nigdy nie traci cierpliwości”.
• „Powinienem sam poradzić sobie ze wszystkim”.
• „Muszę zawsze wiedzieć, czego potrzebuje moje dziecko”.
• „Nie mam prawa odpoczywać, jeśli są obowiązki”.
• „Każdy problem dziecka oznacza mój błąd”.

Dążenie do perfekcyjnego rodzicielstwa może utrudniać odpoczynek, delegowanie zadań i akceptowanie naturalnych błędów. W modelu BR² perfekcjonizm rodzicielski wskazywany jest jako jeden z czynników mogących zwiększać obciążenie.

Celem wsparcia nie powinno być stawanie się rodzicem idealnym. Bardziej realistyczne jest rozwijanie wystarczająco dobrego, elastycznego sposobu reagowania, który uwzględnia potrzeby dziecka i ograniczenia dorosłego.

Czy osobowość ma znaczenie?

Badania wskazują, że cechy osobowości mogą być związane z podatnością na wypalenie rodzicielskie. Większa skłonność do doświadczania silnych negatywnych emocji może zwiększać ryzyko przeciążenia, natomiast stabilność emocjonalna, ugodowość i sumienność mogą pełnić funkcję ochronną. Nie oznacza to jednak, że osobowość przesądza o wystąpieniu wypalenia.

W badaniu przeprowadzonym w ramach pracy magisterskiej Elżbiety Golonki analizowano zależność między cechami osobowości w modelu Wielkiej Piątki a poziomem wypalenia rodziców dzieci w wieku od 0 do 7 lat. Uzyskane wyniki wskazywały, że większa podatność na negatywne emocje wiązała się z wyższym poziomem wypalenia, natomiast sumienność, ugodowość i stabilność emocjonalna mogły działać ochronnie.

Wyniki niepublikowanej pracy należy jednak traktować jako rezultaty konkretnego badania, a nie uniwersalny dowód dotyczący wszystkich rodziców. Na rozwój wypalenia wpływają również sytuacja rodzinna, zdrowie, warunki ekonomiczne, zachowanie dziecka, jakość relacji i dostępność wsparcia.

Jak wypalenie wpływa na relację z dzieckiem?

Przewlekłe wyczerpanie może ograniczać zdolność rodzica do spokojnego reagowania, dostrzegania emocji dziecka i elastycznego rozwiązywania problemów.

Może prowadzić do:

• częstszych konfliktów,
• ograniczenia wspólnych aktywności,
• emocjonalnego dystansu,
• automatycznego reagowania,
• większej surowości albo przeciwnie — rezygnacji z zasad,
• poczucia winy po gwałtownej reakcji,
• trudności z odbudowaniem bliskości.

Rodzic może wejść w błędne koło:

1. Jest wyczerpany i reaguje gwałtownie.
2. Dziecko zaczyna protestować lub silniej domagać się uwagi.
3. Zachowanie dziecka dodatkowo zwiększa napięcie.
4. Rodzic czuje winę i przekonuje się, że sobie nie radzi.
5. Jego zasoby jeszcze bardziej się zmniejszają.

Badania nad wypaleniem wskazują, że nieleczone, nasilone trudności mogą mieć poważne konsekwencje dla dobrostanu rodzica i funkcjonowania rodziny.

Wypalenie rodzicielskie a depresja

Wypalenie rodzicielskie i depresja mogą obejmować podobne objawy, takie jak:

• zmęczenie,
• drażliwość,
• obniżony nastrój,
• utrata przyjemności,
• problemy ze snem,
• poczucie winy,
• trudności z koncentracją.

Istotną wskazówką jest obszar, którego dotyczą trudności. W wypaleniu objawy są szczególnie związane z rolą rodzica. Osoba może nadal stosunkowo dobrze funkcjonować zawodowo lub towarzysko, ale doświadczać silnego wyczerpania w kontakcie z dziećmi.

W depresji objawy zwykle obejmują więcej obszarów życia. Nie jest to jednak prosta reguła diagnostyczna. Oba problemy mogą występować równocześnie, dlatego przy nasilonych lub długotrwałych objawach potrzebna jest konsultacja specjalistyczna.

Kiedy warto skonsultować się z psychologiem?

Pomoc warto rozważyć, gdy:

• wyczerpanie utrzymuje się przez wiele tygodni,
• odpoczynek nie przynosi poprawy,
• rodzic coraz częściej unika kontaktu z dzieckiem,
• narastają konflikty w rodzinie,
• pojawia się silne poczucie bezradności,
• rodzic regularnie reaguje krzykiem lub zachowaniami, których później żałuje,
• trudno mu wykonywać podstawowe obowiązki,
• doświadcza nasilonego lęku, smutku lub poczucia winy,
• ma wrażenie, że traci kontrolę nad reakcjami.

Nie trzeba czekać na całkowite wyczerpanie. Wczesna konsultacja może pomóc rozpoznać źródła przeciążenia i zaplanować konkretne zmiany.

Jak może pomóc psycholog dla dorosłych?

Konsultacja psychologiczna może służyć uporządkowaniu sytuacji i ocenie, z czego wynika aktualne przeciążenie.

Podczas spotkań można pracować nad:

• rozpoznawaniem źródeł stresu,
• ustalaniem realistycznych oczekiwań,
• ograniczaniem nadmiaru obowiązków,
• komunikowaniem potrzeb partnerowi i rodzinie,
• regulowaniem emocji,
• radzeniem sobie z poczuciem winy,
• odbudową czasu na regenerację,
• poprawą relacji z dzieckiem,
• oceną, czy potrzebna jest psychoterapia albo konsultacja psychiatryczna.

Psycholog dla dorosłych we Wrocławiu

Jak może pomóc psychoterapia?

Psychoterapia może być odpowiednia, gdy przeciążenie wiąże się z głębszymi i utrwalonymi trudnościami, takimi jak:

• silny perfekcjonizm,
• trudność w stawianiu granic,
• przewlekłe poczucie winy,
• wcześniejsze doświadczenia rodzinne,
• lęk przed oceną,
• trudność w proszeniu o pomoc,
• depresja lub zaburzenia lękowe,
• powtarzające się konflikty w relacjach,
• trudność z rozpoznawaniem własnych potrzeb.

Celem psychoterapii nie jest ocenianie sposobu wychowywania dziecka. Praca może pomóc zrozumieć schematy działania, odzyskać większą elastyczność i wypracować sposoby reagowania, które mniej obciążają rodzica i rodzinę.

Psychoterapia dorosłych we Wrocławiu

Trening Umiejętności Wychowawczych – wsparcie w codziennych sytuacjach

Nie każde przeciążenie wymaga psychoterapii. Czasami rodzic potrzebuje przede wszystkim praktycznych narzędzi do radzenia sobie z powtarzającymi się trudnościami wychowawczymi.

Trening Umiejętności Wychowawczych może pomagać rodzicom:

• lepiej rozumieć zachowanie dziecka,
• formułować jasne zasady,
• reagować na trudne emocje,
• stawiać granice bez nadmiernej surowości,
• ograniczać eskalację konfliktów,
• wzmacniać pożądane zachowania,
• rozwijać współpracę,
• dostosowywać oczekiwania do wieku dziecka,
• budować bardziej przewidywalną codzienność,
• zwiększać poczucie kompetencji rodzicielskiej.

Program nie powinien przekazywać jednej „idealnej” metody wychowawczej. Jego celem jest poszerzenie dostępnych strategii oraz dopasowanie ich do potrzeb dziecka i rodziny.

Wytyczne WHO dotyczące interwencji rodzicielskich wskazują, że odpowiednio prowadzone programy mogą wspierać relację rodzic–dziecko, ograniczać surowe reakcje wychowawcze oraz chronić zdrowie psychiczne rodziców i dzieci.

Trening Umiejętności Wychowawczych we Wrocławiu

Co rodzic może zrobić przed konsultacją?

Pierwszym krokiem może być przyjrzenie się aktualnej równowadze między obciążeniami a zasobami.

Warto zapisać:

Co obecnie najbardziej mnie obciąża?

• brak snu,
• konflikty,
• obowiązki szkolne dziecka,
• samotność,
• praca,
• brak czasu,
• trudne zachowania,
• problemy finansowe.

Jakie mam zasoby?

• partner lub partnerka,
• rodzina,
• przyjaciele,
• przedszkole lub szkoła,
• możliwość odpoczynku,
• pomoc specjalisty,
• zajęcia dziecka,
• elastyczność zawodowa.

Co można zmienić w najbliższym tygodniu?

Zmiana nie musi być duża. Może oznaczać:

• poproszenie bliskiej osoby o dwie godziny pomocy,
• rezygnację z jednego niekoniecznego obowiązku,
• bardziej równy podział opieki,
• umówienie konsultacji,
• ustalenie czasu bez obowiązków,
• ograniczenie nierealistycznych oczekiwań.

Wypalenia nie da się zawsze rozwiązać samym „lepszym planowaniem”. Jeżeli problemem jest brak wsparcia, trudna sytuacja ekonomiczna, choroba lub samotne rodzicielstwo, potrzebne mogą być również zmiany w otoczeniu.

Czego nie mówić wypalonemu rodzicowi?

Komentarze, które mogą zwiększać poczucie winy, to między innymi:

• „Sam tego chciałeś”.
• „Inni mają gorzej”.
• „Musisz bardziej cieszyć się dzieckiem”.
• „Wystarczy lepiej się zorganizować”.
• „Każdy rodzic jest zmęczony”.
• „Dzieci szybko dorastają, więc doceń ten czas”.

Bardziej pomocne mogą być pytania:

• „Co jest teraz dla Ciebie najtrudniejsze?”
• „W czym mogę Cię konkretnie odciążyć?”
• „Czy chcesz, żebym przez chwilę zajął się dzieckiem?”
• „Czy myślałeś o rozmowie ze specjalistą?”
• „Który obowiązek możemy przejąć albo odłożyć?”

Co zrobić, gdy pojawia się obawa o bezpieczeństwo?

Jeżeli rodzic czuje, że może stracić kontrolę, powinien w pierwszej kolejności zadbać o bezpieczeństwo dziecka i własne.

W miarę możliwości należy:

• przekazać opiekę drugiemu bezpiecznemu dorosłemu,
• przerwać konflikt,
• odejść na chwilę do innego pomieszczenia, jeśli dziecko jest bezpieczne,
• skontaktować się z bliską osobą,
• zwrócić się po pilną pomoc specjalistyczną.

Myśli o zrobieniu krzywdy sobie lub dziecku wymagają niezwłocznego kontaktu z pomocą medyczną albo numerem alarmowym 112.

Wypalenie rodzicielskie jest skutkiem długotrwałej nierównowagi między wymaganiami związanymi z opieką nad dzieckiem a zasobami rodzica. Może obejmować przewlekłe wyczerpanie, utratę satysfakcji, emocjonalne dystansowanie się i poczucie, że nie jest się już takim rodzicem jak wcześniej. Nie oznacza braku miłości ani niekompetencji. Jest informacją, że obecny sposób funkcjonowania stał się zbyt obciążający i potrzebna jest zmiana. Pomoc może obejmować zwiększenie wsparcia, bardziej równy podział obowiązków, konsultację z psychologiem, psychoterapię albo udział w Treningu Umiejętności Wychowawczych. Najważniejsze jest, aby nie czekać, aż rodzic całkowicie utraci siły. Dbanie o własne zdrowie psychiczne nie jest działaniem przeciwko potrzebom dziecka. Jest jednym z warunków zapewnienia mu bezpiecznej i wystarczająco stabilnej opieki.

Artykuł ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji psychologicznej, psychoterapeutycznej ani psychiatrycznej.

Wsparcie dla rodziców we Wrocławiu

W Centrum Psychoterapii i Szkoleń Consilia oferujemy pomoc dorosłym doświadczającym przeciążenia, trudności emocjonalnych i kryzysów związanych z rodzicielstwem.

Dostępne formy wsparcia obejmują:

• konsultacje z psychologiem dla dorosłych,
• psychoterapię indywidualną,
• terapię par i rodzin,
• Trening Umiejętności Wychowawczych,
• konsultacje rodzicielskie.

Podczas pierwszej konsultacji specjalista pomaga określić najważniejsze trudności oraz dobrać formę wsparcia odpowiadającą aktualnym potrzebom rodzica i rodziny.

Umów konsultację psychologiczną we Wrocławiu

Najczęściej zadawane pytania

Czy wypalenie rodzicielskie jest chorobą?

Wypalenie rodzicielskie jest badanym zespołem objawów związanych z przewlekłym stresem rodzicielskim. Sam termin nie powinien być traktowany jako samodzielna diagnoza stawiana na podstawie krótkiego opisu lub testu internetowego.

Czy dobry rodzic może doświadczyć wypalenia?

Tak. Wypalenie może dotyczyć również bardzo zaangażowanych rodziców, szczególnie jeśli przez długi czas mają dużo obowiązków i mało możliwości regeneracji.

Jak odróżnić wypalenie rodzicielskie od depresji?

Wypalenie jest szczególnie związane z rolą rodzica, natomiast depresja zwykle wpływa na wiele obszarów życia. Objawy mogą się jednak nakładać i współwystępować, dlatego potrzebna bywa konsultacja.

Czy wypalenie może dotyczyć ojców?

Tak. Może występować u matek, ojców oraz innych osób pełniących podstawową funkcję opiekuńczą.

Czy odpoczynek wystarczy?

Przy niewielkim przeciążeniu może być bardzo pomocny. Jeżeli jednak objawy są przewlekłe, konieczne może być również ograniczenie obowiązków, zwiększenie wsparcia i skorzystanie z pomocy specjalisty.

Czy trening wychowawczy oznacza, że źle wychowuję dziecko?

Nie. Trening służy rozwijaniu praktycznych strategii i zwiększaniu poczucia kompetencji. Korzystanie ze wsparcia nie jest potwierdzeniem niekompetencji.

Czy psychoterapia pomaga w wypaleniu rodzicielskim?

Może być pomocna, szczególnie gdy przeciążenie wiąże się z perfekcjonizmem, depresją, lękiem, trudnością w stawianiu granic lub wcześniejszymi doświadczeniami rodzinnymi.

Czy wypalenie może wpływać na dziecko?

Przewlekłe wyczerpanie może utrudniać cierpliwe reagowanie, budowanie bliskości i utrzymywanie spójnych zasad. Wczesne skorzystanie z pomocy może ograniczyć te konsekwencje.

autor: Edyta Golonka

Powiązane usługi

• Trening Umiejętności Wychowawczych we Wrocławiu – praktyczne wsparcie dla rodziców w codziennych trudnościach.
• Psycholog dla dorosłych we Wrocławiu – konsultacje w sytuacji przeciążenia, kryzysu lub trudności emocjonalnych.
• Psychoterapia dorosłych we Wrocławiu – pomoc w pracy nad utrwalonymi sposobami reagowania, emocjami i relacjami.
• Terapia par we Wrocławiu – wsparcie w konfliktach, podziale obowiązków i trudnościach związanych z rodzicielstwem.
• Terapia rodzinna we Wrocławiu – praca nad komunikacją i funkcjonowaniem całego systemu rodzinnego.
• Psychiatra dorosłych we Wrocławiu

Powiązane artykuły

• Jak wspierać rozwój społeczny i emocjonalny dziecka? – praktyczne wskazówki dla rodziców.
• Jak stawiać dziecku granice? – zasady, konsekwencja i szacunek dla potrzeb.
• Jak wspierać dziecko po porażce? – dlaczego trudne doświadczenia są ważne dla rozwoju.
• Samodzielność dziecka – jak wspierać sprawczość bez wyręczania.
• Motywacja dziecka – jak zachęcać do działania bez kar i nagród.
• Rodzicielstwo a stres – kiedy warto skorzystać z konsultacji psychologicznej.
• Terapia par po narodzinach dziecka – jak dbać o relację w okresie zmian.

bibliografia:

• Bakiera, L. (2013). Zaangażowane rodzicielstwo a autokreacyjny aspekt rozwoju dorosłych. Difin.
• Mikolajczak, M., Roskam, I. (2018). A theoretical and clinical framework for parental burnout: The balance between risks and resources (BR²). Frontiers in Psychology, 9, 886.
• Roskam, I., Brianda, M.-E., Mikolajczak, M. (2018). A step forward in the conceptualization and measurement of parental burnout: The Parental Burnout Assessment. Frontiers in Psychology, 9, 758.
• Szczygieł, D. (2020). Polska adaptacja kwestionariusza Parental Burnout Assessment.
• Golonka, E. (2026). Cechy osobowości a wypalenie rodzicielskie rodziców dzieci w wieku 0–7 lat. Niepublikowana praca magisterska, Uniwersytet DSW we Wrocławiu. Praca przygotowana pod kierunkiem dr Marii Kłym-Guby.