TUS dla dzieci ze spektrum autyzmu – dlaczego trening umiejętności społecznych jest tak ważny?

Spektrum autyzmu (ASD) należy do zaburzeń neurorozwojowych, których pierwsze objawy mogą być widoczne już we wczesnym dzieciństwie. Trudności dotyczą przede wszystkim komunikacji społecznej, budowania relacji oraz elastycznego reagowania na zmieniające się sytuacje. Współczesne badania pokazują, że odpowiednio dobrane oddziaływania terapeutyczne mogą znacząco poprawić codzienne funkcjonowanie dziecka.

Jedną z najlepiej przebadanych metod rozwijania kompetencji społecznych jest Trening Umiejętności Społecznych (TUS). W naszym Centrum prowadzimy TUS we Wrocławiu dla dzieci i młodzieży oraz dla dorosłych ze spektrum autyzmu oraz innymi trudnościami społecznymi.

Jakie trudności społeczne występują u dzieci ze spektrum autyzmu?

U dzieci z ASD można obserwować trudności w kilku obszarach funkcjonowania.

Najczęściej dotyczą one:

nawiązywania i utrzymywania relacji z rówieśnikami,
rozumienia komunikacji niewerbalnej,
odczytywania emocji innych osób,
prowadzenia rozmowy,
elastycznego reagowania na zmiany,
regulacji emocji,
radzenia sobie z nadmiarem bodźców.

Dzieci ze spektrum autyzmu często posiadają również bardzo intensywne zainteresowania wybraną tematyką. Mogą dysponować imponującą wiedzą z określonej dziedziny, jednak równocześnie mieć trudność z prowadzeniem rozmów na inne tematy lub dostosowaniem się do zainteresowań rówieśników. Problemy te nie wynikają z braku chęci kontaktu z innymi, lecz z odmiennego sposobu przetwarzania informacji społecznych.

Dlaczego dzieci z ASD bywają wykluczane przez grupę?

Trudności komunikacyjne sprawiają, że zachowania dziecka ze spektrum bywają niezrozumiałe dla rówieśników.

Dziecko może:

reagować w sposób nieadekwatny do sytuacji,
nie rozumieć żartów i ironii,
mieć trudność z przestrzeganiem niepisanych zasad grupy,
unikać kontaktu lub przeciwnie — zbyt intensywnie go poszukiwać.

Brak zrozumienia ze strony otoczenia może prowadzić do odrzucenia, izolacji i narastającego poczucia samotności. Z czasem pojawia się również lęk przed kontaktami społecznymi oraz przekonanie, że relacje z innymi są zbyt trudne. Dlatego tak ważne jest, aby wspierać nie tylko dziecko, ale również jego środowisko – rodzinę, szkołę oraz grupę rówieśniczą. Podkreślają to również autorzy zajmujący się problematyką zaburzeń neurorozwojowych (Cierpiałkowska, 2007).

Zespół Aspergera a Trening Umiejętności Społecznych

Osoby z zespołem Aspergera, obecnie zaliczanym do spektrum autyzmu, często posiadają prawidłowo rozwiniętą mowę oraz wysokie możliwości intelektualne.

Jednocześnie mogą doświadczać trudności w:

rozumieniu zasad społecznych,
prowadzeniu rozmowy,
elastycznym dostosowywaniu się do grupy,
współpracy,
odczytywaniu emocji innych osób.

Charakterystyczne bywają również bardzo intensywne zainteresowania wybraną tematyką. Choć stanowią one ogromny potencjał dziecka, mogą utrudniać budowanie relacji, jeśli całkowicie dominują rozmowy z rówieśnikami.

Dlaczego TUS jest skuteczny u dzieci ze spektrum autyzmu?

Dzieci ze spektrum autyzmu najlepiej uczą się wtedy, gdy nowe umiejętności są jasno uporządkowane, wielokrotnie ćwiczone i powtarzane.

Podczas Treningu Umiejętności Społecznych dzieci uczą się między innymi:

rozpoczynania rozmowy,
podtrzymywania kontaktu,
współpracy,
rozwiązywania konfliktów,
rozpoznawania emocji,
odczytywania mimiki i gestów,
przestrzegania zasad grupowych,
reagowania na zaczepki,
proszenia o pomoc,
radzenia sobie z porażką.

Nowe umiejętności ćwiczone są poprzez modelowanie, odgrywanie scenek, gry oraz bezpośrednie doświadczenia społeczne w bezpiecznej grupie rówieśniczej. Regularne powtarzanie tych zachowań zwiększa szansę, że dziecko zacznie wykorzystywać je również poza zajęciami – w szkole, domu i kontaktach z rówieśnikami.

Badania potwierdzają skuteczność TUS

National Professional Development Center on ASD (Wong i wsp., 2015) wskazuje Trening Umiejętności Społecznych jako jedną z metod opartych na dowodach naukowych (evidence-based practice) w pracy z osobami ze spektrum autyzmu.

Badania pokazują, że odpowiednio prowadzony trening może poprawiać:

komunikację społeczną,
współpracę,
funkcjonowanie w grupie,
rozumienie emocji,
kompetencje społeczne,
poziom samodzielności,
ograniczać lęk społeczny.

Najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy zajęcia odbywają się systematycznie i są prowadzone w małych grupach przez wykwalifikowanych specjalistów.

TUS Wrocław – kiedy warto zgłosić dziecko?

Warto rozważyć udział dziecka w Treningu Umiejętności Społecznych, jeśli:

ma diagnozę spektrum autyzmu,
ma zespół Aspergera,
ma trudności w kontaktach z rówieśnikami,
nie potrafi rozpocząć rozmowy,
wycofuje się z grupy,
nie rozpoznaje emocji innych osób,
często dochodzi do konfliktów,
ma trudności z regulacją emocji,
nie radzi sobie z porażką lub zmianami.

Przed rozpoczęciem zajęć przeprowadzamy konsultację kwalifikacyjną, podczas której oceniamy potrzeby dziecka oraz dobieramy odpowiednią grupę. Trening Umiejętności Społecznych to jedna z najlepiej przebadanych metod wspierania dzieci ze spektrum autyzmu. Dzięki regularnym ćwiczeniom w małej grupie rówieśniczej dzieci rozwijają komunikację, uczą się współpracy, rozpoznawania emocji oraz budowania satysfakcjonujących relacji. Jeżeli mieszkają Państwo we Wrocławiu lub okolicach i zastanawiają się, czy TUS będzie odpowiednią formą wsparcia dla dziecka, warto rozpocząć od konsultacji kwalifikacyjnej. Pozwala ona określić potrzeby dziecka i dobrać grupę najlepiej odpowiadającą jego możliwościom.

W naszym Centrum prowadzimy dla dzieci i młodzieży:

Powiązane artykuły

Jeżeli interesuje Państwa rozwój społeczny i emocjonalny dzieci oraz młodzieży, zachęcamy również do zapoznania się z pozostałymi artykułami przygotowanymi przez specjalistów naszego Centrum:

autor: Adrianna Mikulska

bibliografia:

Cierpiałkowska L. (2007) Psychopatologia Warszawa : Wydawnictwo Naukowe „Scholar” Spółka z. o. o.
Skawina B. (2016) Autyzm i zespół Aspergera. Objawy, przyczyny, diagnoza i współczesne metody terapeutyczne. Google Scholar
Płatos M. (2021) Warsztaty umiejętności społecznych PEERS wystandaryzowana i oparta na dowodach metoda terapeutyczna dla nastolatków i dorosłych w spektrum autyzmu. Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski. Stowarzyszenie Innowacji Społecznych „Mary Max”. Google Scholar