Funkcjonowanie społeczne jest ważnym, ale złożonym obszarem codziennego życia. Obejmuje między innymi komunikowanie własnych potrzeb, rozumienie sytuacji społecznych, budowanie relacji, rozpoznawanie emocji oraz podejmowanie decyzji zgodnych ze sobą.
W projekcie „Spektrum Relacji” przyglądamy się funkcjonowaniu społecznemu dorosłych osób z diagnozą spektrum autyzmu przed rozpoczęciem programu Treningu Umiejętności Społecznych (TUS) oraz po jego zakończeniu. Wyjaśniamy, dlaczego wybraliśmy właśnie ten obszar i jak należy rozumieć wyniki pilotażowego badania.
Czym jest funkcjonowanie społeczne?
Funkcjonowanie społeczne nie jest jedną, łatwą do zmierzenia umiejętnością. Dotyczy różnych sposobów uczestniczenia w relacjach i sytuacjach społecznych — w rodzinie, wśród znajomych, w pracy, podczas nauki oraz w przestrzeni publicznej.
Może obejmować między innymi:
- rozpoczynanie i podtrzymywanie rozmowy;
- wyrażanie potrzeb, granic i własnego zdania;
- rozpoznawanie oraz komunikowanie emocji;
- rozumienie zasad obowiązujących w różnych sytuacjach;
- budowanie i utrzymywanie relacji;
- radzenie sobie z nieporozumieniami;
- podejmowanie decyzji i decydowanie o sobie.
Sposób funkcjonowania społecznego może różnić się zależnie od osoby, sytuacji i otoczenia. Dlatego nie sprowadzamy go do prostego podziału na zachowania „prawidłowe” i „nieprawidłowe”.
Dlaczego badamy ten obszar?
Program TUS realizowany w projekcie obejmuje zagadnienia związane między innymi z komunikacją, emocjami, funkcjonowaniem społecznym, samoświadomością oraz decydowaniem o sobie.
Badanie tego obszaru pozwala zebrać informacje związane z tematami podejmowanymi podczas spotkań. Nie oznacza to jednak oceniania uczestników ani sprawdzania, czy zachowują się zgodnie z jednym przyjętym wzorcem.
Celem jest uporządkowane zebranie danych, które pomogą ocenić zaplanowaną procedurę badawczą i przydatność zastosowanych metod. Zebrane informacje mogą również wskazać zagadnienia wymagające dokładniejszego zbadania w przyszłości.
Dlaczego badanie odbywa się przed TUS i po jego zakończeniu?
Pierwszy pomiar przeprowadzany jest przed rozpoczęciem programu. Pozwala zebrać informacje o funkcjonowaniu społecznym uczestnika na początku projektu.
Drugi pomiar odbywa się po zakończeniu 34 spotkań TUS. Powtórzenie badania umożliwia porównanie informacji z dwóch różnych momentów i wstępne przyjrzenie się zaobserwowanym zmianom.
Taki układ pozwala również sprawdzić, czy sposób organizacji pomiarów i zastosowane narzędzia mogą być przydatne w badaniach prowadzonych w przyszłości na większą skalę.
Dlaczego zbieramy informacje również od osoby bliskiej?
Każdy uczestnik wskazuje osobę, która dobrze zna jego funkcjonowanie na przestrzeni życia. Może to być partner lub partnerka, członek rodziny albo przyjaciel czy przyjaciółka.
Osoba bliska bierze udział w badaniu przed rozpoczęciem programu i po jego zakończeniu. Jej odpowiedzi są dodatkowym źródłem informacji o funkcjonowaniu społecznym uczestnika w codziennych sytuacjach.
Perspektywa osoby bliskiej nie zastępuje perspektywy uczestnika i nie jest od niej ważniejsza. Zestawienie różnych źródeł informacji może jednak pomóc szerzej przyjrzeć się badanemu obszarowi oraz ocenić przydatność przyjętej procedury.
Osoba bliska otrzymuje odrębną informację o badaniu i samodzielnie wyraża świadomą zgodę na udział.
Co oznacza eksploracyjna ocena zmian?
Określenie „eksploracyjna” oznacza, że analizujemy dane w sposób wstępny i poszukiwawczy. Sprawdzamy, jakie obserwacje pojawiają się w niewielkiej grupie uczestników oraz jakie pytania warto uwzględnić w kolejnych badaniach.
Projekt obejmuje 12 uczestników w dwóch grupach po sześć osób. Ze względu na pilotażowy charakter badania jego wyniki nie mogą być traktowane jako reprezentatywne dla wszystkich dorosłych osób w spektrum autyzmu.
Ewentualne różnice pomiędzy pomiarem początkowym i końcowym nie będą również dowodem, że zostały spowodowane udziałem w TUS.
Czego badanie nie ma potwierdzić?
Projekt „Spektrum Relacji” nie jest badaniem klinicznym i nie służy potwierdzeniu skuteczności TUS jako metody terapeutycznej.
Porównanie danych zebranych przed programem i po jego zakończeniu pozwoli wstępnie przyjrzeć się zmianom, ale nie umożliwia jednoznacznego określenia ich przyczyn. Na funkcjonowanie człowieka może wpływać wiele czynników, także niezwiązanych z udziałem w zajęciach.
To rozróżnienie jest ważne dla rzetelnego przedstawiania celu projektu i właściwego interpretowania jego wyników.
Jak zostaną wykorzystane zebrane informacje?
Zebrane dane i doświadczenia mają pomóc zespołowi:
- ocenić wykonalność procedury badawczej;
- sprawdzić przydatność zastosowanych metod i narzędzi;
- rozpoznać ograniczenia pilotażu;
- sformułować pytania do dalszych analiz;
- lepiej przygotować metodologię przyszłych badań.
Raporty, prezentacje i publikacje dotyczące wyników nie będą zawierały informacji pozwalających na identyfikację poszczególnych uczestników.
Gdzie można znaleźć informacje o projekcie?
„Spektrum Relacji” łączy pilotażową procedurę badawczą z autorskim programem TUS dla dorosłych osób z diagnozą spektrum autyzmu. Projekt realizują Uniwersytet DSW Ideis oraz Centrum Psychoterapii i Szkoleń CONSILIA we Wrocławiu.
Na stronie projektu znajdują się informacje o warunkach udziału, przebiegu kwalifikacji, terminach grup, kosztach oraz formularzu zgłoszeniowym.
