Relacje rówieśnicze w okresie dorastania – dlaczego są tak ważne dla nastolatka?

Okres dorastania wiąże się z intensywnymi zmianami fizycznymi, emocjonalnymi, poznawczymi i społecznymi. Nastolatek stopniowo buduje własną tożsamość, poszukuje odpowiedzi na pytania o siebie, rozwija niezależność oraz coraz większą część życia przenosi poza środowisko rodzinne.

W tym czasie szczególnego znaczenia nabierają relacje z rówieśnikami. Przyjaźnie, przynależność do grupy, pierwsze konflikty i doświadczenia odrzucenia mogą silnie wpływać na samoocenę, nastrój oraz sposób postrzegania siebie. Dobre relacje mogą być źródłem wsparcia i bezpieczeństwa, natomiast długotrwała samotność, wykluczenie lub przemoc rówieśnicza mogą prowadzić do poważnych trudności emocjonalnych.

W artykule wyjaśniamy, dlaczego grupa rówieśnicza jest tak ważna dla nastolatka, jakie sygnały powinny zwrócić uwagę rodziców oraz kiedy warto rozważyć socjoterapię, Trening Umiejętności Społecznych lub psychoterapię młodzieży.

Najważniejsze informacje

Obszar	Najważniejsza informacja
Okres dorastania	To czas kształtowania tożsamości, autonomii i nowych ról społecznych
Znaczenie rówieśników	Relacje pomagają rozwijać samoocenę, komunikację i poczucie przynależności
Rola rodziców	Nastolatek nadal potrzebuje wsparcia, choć dąży do większej niezależności
Ryzyko	Odrzucenie, samotność i przemoc rówieśnicza mogą nasilać cierpienie psychiczne
Socjoterapia	Pomaga pracować nad emocjami i relacjami w procesie grupowym
TUS	Służy ćwiczeniu konkretnych umiejętności społecznych
Psychoterapia	Jest wskazana przy głębszych trudnościach emocjonalnych i psychicznym cierpieniu
Kiedy reagować?	Gdy trudności utrzymują się i wpływają na nastrój, szkołę lub codzienne funkcjonowanie

Czym jest okres dorastania?

Okres dorastania to etap pomiędzy dzieciństwem a dorosłością, w którym młody człowiek rozwija tożsamość, niezależność i zdolność do tworzenia dojrzałych relacji.

Światowa Organizacja Zdrowia określa adolescencję jako etap życia pomiędzy dzieciństwem a dorosłością, przypadający zasadniczo na wiek od 10 do 19 lat. Jest to czas szybkiego rozwoju fizycznego, poznawczego i psychospołecznego, który wpływa na sposób myślenia, podejmowania decyzji i budowania kontaktów z otoczeniem.

Do ważnych zadań rozwojowych tego okresu należą między innymi:

kształtowanie własnej tożsamości,
rozwijanie autonomii,
akceptowanie zmian zachodzących w ciele,
budowanie dojrzalszych relacji,
kształtowanie wartości i przekonań,
rozwijanie odpowiedzialności,
przygotowywanie się do przyszłych ról społecznych i zawodowych,
uczenie się podejmowania własnych decyzji.

Nie wszystkie zadania muszą przebiegać równomiernie. Nastolatek może być bardzo samodzielny w jednym obszarze, a jednocześnie potrzebować intensywnego wsparcia w innym.

Dlaczego nastolatek oddala się od rodziców?

Oddalanie się od rodziców jest zwykle elementem rozwoju autonomii, a nie oznaką, że więź rodzinna przestała być ważna.

Adolescencja wiąże się z procesem stopniowej separacji emocjonalnej. Nie oznacza ona całkowitego odcięcia się od rodziców, lecz zmianę charakteru relacji.

Młody człowiek:

częściej chce sam podejmować decyzje,
mocniej chroni prywatność,
kwestionuje zasady,
rozwija własne poglądy,
porównuje wartości rodzinne z wartościami innych środowisk,
coraz częściej szuka wsparcia poza rodziną.

Rodzice mogą odbierać te zmiany jako utratę bliskości. Nastolatek zazwyczaj jednak nadal potrzebuje bezpiecznej więzi, zainteresowania oraz dostępności emocjonalnej dorosłych. Zmienia się przede wszystkim sposób udzielania wsparcia.

W tym okresie skuteczniejsze od ciągłego kontrolowania może być:

okazywanie zainteresowania bez przesłuchiwania,
respektowanie rozsądnych granic prywatności,
słuchanie bez natychmiastowego oceniania,
umożliwianie dokonywania wyborów,
zachowanie jasnych zasad bezpieczeństwa,
gotowość do pomocy, gdy nastolatek jej potrzebuje.

Dlaczego relacje rówieśnicze są ważne dla nastolatka?

Relacje rówieśnicze pomagają nastolatkowi budować tożsamość, poczucie przynależności, kompetencje społeczne i niezależność od rodziny.

W okresie dorastania rówieśnicy stają się jednym z najważniejszych punktów odniesienia. Silne i wspierające relacje wiążą się z lepszym funkcjonowaniem społecznym i emocjonalnym, natomiast akceptacja oraz jakość przyjaźni mogą chronić przed samotnością.

Dzięki relacjom z innymi nastolatek może:

sprawdzać, jak jest odbierany,
odkrywać własne mocne strony,
rozwijać poglądy i wartości,
poznawać inne perspektywy,
uczyć się współdziałania,
ćwiczyć komunikację,
doświadczać bliskości,
radzić sobie z konfliktami,
budować poczucie przynależności,
stopniowo uniezależniać się emocjonalnie od rodziców.

Rówieśnicy nie zastępują rodziny. Pełnią jednak odmienną funkcję, której rodzice nie są w stanie w całości przejąć.

Jak relacje rówieśnicze wpływają na tożsamość nastolatka?

Grupa rówieśnicza jest miejscem, w którym nastolatek testuje role, wartości, sposób wyrażania siebie i własną pozycję wśród innych.

Rozwój tożsamości nie odbywa się wyłącznie poprzez indywidualne zastanawianie się nad sobą. Jest silnie związany z kontaktami społecznymi.

Nastolatek może zadawać sobie pytania:

Do jakiej grupy należę?
Co odróżnia mnie od innych?
Jak chcę być postrzegany?
Jakie wartości są dla mnie ważne?
Czy mogę być sobą i jednocześnie należeć do grupy?
Co inni o mnie myślą?
Jaką rolę najczęściej przyjmuję w relacjach?

Identyfikowanie się z rówieśnikami może pomagać w rozwijaniu wartości, osądów moralnych i obrazu własnej osoby.

Eksperymentowanie z wyglądem, muzyką, zainteresowaniami, językiem lub przynależnością do określonego środowiska jest często elementem tego procesu. Nie każda zmiana oznacza zagubienie lub poważny problem.

Dlaczego akceptacja grupy jest tak ważna?

Akceptacja rówieśników pomaga zaspokoić potrzebę przynależności i może wzmacniać poczucie własnej wartości.

W okresie dorastania opinia rówieśników nabiera szczególnego znaczenia. Nastolatki często dostosowują wygląd, sposób mówienia, zainteresowania i zachowanie do norm obecnych w grupie.

Takie dopasowanie może pełnić kilka funkcji:

zmniejsza poczucie odmienności,
pomaga rozpocząć kontakty,
sygnalizuje przynależność,
umożliwia udział we wspólnych aktywnościach,
daje poczucie społecznego bezpieczeństwa.

Samo podobieństwo do innych nie musi być problemem. Trudność pojawia się wtedy, gdy potrzeba akceptacji prowadzi do rezygnacji z własnych granic, podejmowania niebezpiecznych zachowań lub ukrywania ważnych części siebie.

Jak przyjaźnie wspierają rozwój emocjonalny?

Bliskie przyjaźnie mogą zapewniać zrozumienie, wsparcie, możliwość zwierzania się i poczucie, że trudne doświadczenia nie dotyczą wyłącznie jednej osoby.

W relacjach przyjacielskich nastolatek może rozmawiać o:

zmianach zachodzących w ciele,
relacjach rodzinnych,
pierwszych związkach,
trudnościach szkolnych,
lękach,
planach na przyszłość,
wątpliwościach dotyczących siebie,
poczuciu niezrozumienia.

Świadomość, że inni przeżywają podobne emocje i dylematy, może zmniejszać poczucie osamotnienia.

Jakość przyjaźni ma przy tym większe znaczenie niż sama liczba znajomych. Nastolatek może mieć wiele powierzchownych kontaktów, a jednocześnie nie posiadać osoby, której ufa.

Jak relacje uczą kompetencji społecznych?

Codzienne kontakty z rówieśnikami pozwalają ćwiczyć komunikację, współpracę, rozwiązywanie konfliktów oraz respektowanie granic.

Relacje nie rozwijają się bez trudności. Nieporozumienia, różnice zdań i chwilowe konflikty są naturalne.

Dzięki nim młody człowiek może uczyć się:

wyrażania zdania,
słuchania innych,
reagowania na krytykę,
przepraszania,
przyjmowania odmowy,
ustalania granic,
rozpoznawania potrzeb innych osób,
naprawiania relacji,
podejmowania kompromisów,
odchodzenia z relacji, która jest krzywdząca.

Popełnianie błędów w relacjach jest częścią rozwoju. Ważne jest jednak, czy nastolatek ma możliwość analizowania sytuacji i zdobywania bardziej pomocnych doświadczeń.

Czy wpływ rówieśników może być negatywny?

Tak. Rówieśnicy mogą zarówno wspierać rozwój, jak i zwiększać presję na zachowania ryzykowne lub sprzeczne z wartościami nastolatka.

Potrzeba przynależności może prowadzić do konformizmu, czyli dostosowania zachowania do oczekiwań grupy.

Presja rówieśnicza może dotyczyć:

wagarowania,
używania alkoholu lub innych substancji,
agresji,
ryzykownych zachowań w internecie,
przekraczania granic seksualnych,
ośmieszania innych,
łamania zasad,
wykonywania niebezpiecznych wyzwań.

UNICEF wskazuje, że młodzież może doświadczać bezpośredniej presji ze strony rówieśników do podejmowania zachowań zagrażających zdrowiu, w tym używania substancji.

Rodzic powinien zwrócić uwagę nie tylko na to, z kim spotyka się nastolatek, ale również na to, jak zachowuje się po tych spotkaniach i czy potrafi zachować własne granice.

Jaką rolę w relacjach nastolatków odgrywa internet?

Internet jest realną częścią życia społecznego nastolatków: może wspierać kontakty i poczucie przynależności, ale może również nasilać porównywanie się, presję i przemoc.

Podział na relacje „prawdziwe” i „internetowe” często nie odpowiada doświadczeniu współczesnej młodzieży. Kontakty online mogą być kontynuacją znajomości szkolnych lub podstawą relacji tworzonych wokół wspólnych zainteresowań.

Internet może pomagać w:

podtrzymywaniu kontaktu,
znajdowaniu osób o podobnych zainteresowaniach,
poszukiwaniu społeczności akceptującej odmienność,
wyrażaniu opinii,
rozwijaniu zainteresowań,
uzyskiwaniu wsparcia.

Możliwe zagrożenia obejmują:

cyberprzemoc,
wykluczenie z grup internetowych,
publiczne ośmieszanie,
porównywanie się,
presję dotyczącą wyglądu,
lęk przed pominięciem,
kontakt z niebezpiecznymi treściami,
zaburzenia snu,
presję stałej dostępności.

Wpływ mediów społecznościowych nie jest jednak taki sam dla każdego. Znaczenie mają sposób korzystania, rodzaj treści, kondycja psychiczna nastolatka i jakość relacji poza internetem. UNICEF podkreśla zarówno ryzyka, jak i rolę platform cyfrowych w podtrzymywaniu kontaktu oraz dostępie do wsparcia.

Jak rozmawiać z nastolatkiem o relacjach w internecie?

Najbardziej pomocna jest rozmowa oparta na ciekawości i bezpieczeństwie, a nie wyłącznie na zakazach i kontroli.

Rodzic może zapytać:

Z kim najczęściej rozmawiasz online?
Co lubisz w tych kontaktach?
Czy zdarzają się sytuacje, po których czujesz się gorzej?
Co robicie, gdy ktoś w grupie kogoś obraża?
Czy czujesz presję, żeby szybko odpowiadać?
Czy ktoś prosił Cię o przesłanie czegoś, czego nie chcesz wysyłać?
Do kogo możesz się zwrócić, jeśli wydarzy się coś trudnego?

Nastolatek częściej zgłosi problem, gdy ma pewność, że rodzic najpierw wysłucha, a nie natychmiast odbierze telefon lub zastosuje karę.

Jakie mogą być konsekwencje braku relacji rówieśniczych?

Długotrwały brak bliskich relacji może wiązać się z samotnością, niską samooceną, lękiem społecznym i obniżonym nastrojem.

Brak grupy nie zawsze oznacza problem. Niektóre osoby potrzebują mniej kontaktów, preferują relacje indywidualne albo dobrze czują się w niewielkim gronie.

Niepokój powinien wzbudzić przede wszystkim stan, w którym nastolatek:

chce mieć relacje, ale nie potrafi ich tworzyć,
czuje się odrzucany,
doświadcza przemocy,
nie ma nikogo, komu ufa,
cierpi z powodu samotności,
rezygnuje ze szkoły lub aktywności,
zaczyna negatywnie myśleć o sobie.

Badania wskazują, że niska akceptacja rówieśnicza, przemoc, lęk społeczny i niska samoocena mogą zwiększać ryzyko samotności. Długotrwała samotność wiąże się natomiast z wyższym ryzykiem objawów depresyjnych i prawdopodobnie lękowych.

Jak odrzucenie wpływa na obraz siebie?

Powtarzające się odrzucenie może prowadzić do przekonania, że młody człowiek jest nieatrakcyjny, gorszy lub niezdolny do budowania relacji.

Po trudnych doświadczeniach nastolatek może zacząć oczekiwać kolejnego odrzucenia. W efekcie:

wycofuje się,
zachowuje nadmierną ostrożność,
interpretuje neutralne sytuacje jako krytykę,
nie podejmuje prób kontaktu,
reaguje agresją, zanim ktoś zdąży go zranić,
nadmiernie zabiega o akceptację,
godzi się na przekraczanie własnych granic.

Powstaje wtedy błędne koło: wcześniejsze doświadczenia wpływają na zachowanie, a zachowanie utrudnia budowanie nowych relacji.

Dlatego ważne są doświadczenia korekcyjne, czyli takie, które nie potwierdzają wcześniejszego przekonania o nieuchronnym odrzuceniu.

Czym jest doświadczenie korekcyjne?

Doświadczenie korekcyjne to bezpieczne doświadczenie relacji, które przebiega inaczej niż wcześniejsze trudne kontakty.

Przykładowo nastolatek może:

wyrazić odmienne zdanie i nie zostać odrzucony,
popełnić błąd i nie zostać ośmieszony,
opowiedzieć o emocjach i spotkać się ze zrozumieniem,
wejść w konflikt i później naprawić relację,
odmówić bez utraty kontaktu,
zostać zaakceptowany bez konieczności udawania kogoś innego.

Takie doświadczenia mogą pojawiać się w naturalnych grupach, na przykład podczas zajęć sportowych lub artystycznych, ale również w grupach prowadzonych przez specjalistów.

Jak rodzic może wspierać nastolatka mającego trudności w relacjach?

Rodzic powinien traktować cierpienie związane z relacjami poważnie, jednocześnie unikając oceniania, wymuszania kontaktów i rozwiązywania każdego konfliktu za dziecko.

Pomocne jest:

wysłuchanie bez bagatelizowania,
uznanie emocji,
unikanie określeń typu „przesadzasz”,
pytanie, jakiego rodzaju pomocy nastolatek potrzebuje,
wspólne analizowanie sytuacji,
zachęcanie do aktywności zgodnych z zainteresowaniami,
wspieranie kontaktów poza jedną klasą,
wzmacnianie granic i asertywności,
kontakt ze szkołą w przypadku przemocy,
konsultacja ze specjalistą, gdy cierpienie się utrzymuje.

Nie należy zmuszać młodego człowieka do „wyjścia do ludzi” bez rozpoznania przyczyny trudności. Wycofanie może wynikać między innymi z lęku społecznego, depresji, doświadczenia przemocy, neuroróżnorodności lub braku dopasowania do dotychczasowego środowiska.

Kiedy trudności w relacjach wymagają pomocy specjalisty?

Konsultacja jest wskazana, gdy trudności są długotrwałe, powodują wyraźne cierpienie lub wpływają na funkcjonowanie nastolatka.

Szczególną uwagę powinny zwrócić:

brak bliskich kontaktów połączony z cierpieniem,
odmowa chodzenia do szkoły,
nagła utrata grupy znajomych,
przemoc lub cyberprzemoc,
intensywny lęk przed oceną,
częste konflikty,
silne wybuchy złości,
wycofanie z dotychczasowych aktywności,
obniżony nastrój,
problemy ze snem lub jedzeniem,
samookaleczenia,
wypowiedzi o bezsensie życia,
używanie substancji,
ryzykowne kontakty internetowe.

Samookaleczenia, myśli samobójcze lub bezpośrednie zagrożenie zdrowia wymagają pilnej konsultacji z lekarzem, psychologiem, psychiatrą albo zgłoszenia się do odpowiednich służb ratunkowych.

Socjoterapia, TUS czy psychoterapia – jaką pomoc wybrać?

Wybór zależy od przyczyny trudności, poziomu cierpienia i celu pracy: socjoterapia wykorzystuje relacje grupowe, TUS ćwiczy konkretne umiejętności, a psychoterapia zajmuje się głębszymi problemami emocjonalnymi.

Forma pomocy	Kiedy może być odpowiednia?	Główny cel
Socjoterapia	trudności w relacjach, samotność, niska samoocena, konflikty, problemy adaptacyjne	praca nad emocjami i relacjami w procesie grupowym
TUS	brak konkretnych umiejętności społecznych, trudność w komunikacji lub rozumieniu sytuacji	ćwiczenie określonych zachowań i strategii
Psychoterapia młodzieży	silny lęk, obniżony nastrój, kryzys, cierpienie, utrwalone schematy	rozumienie i leczenie trudności emocjonalnych
Terapia rodzinna	problemy są silnie związane z relacjami rodzinnymi	poprawa komunikacji i funkcjonowania systemu rodzinnego

Formy te nie muszą się wykluczać. Nastolatek może uczestniczyć w psychoterapii indywidualnej i jednocześnie korzystać z grupy, o ile specjaliści uznają takie połączenie za zasadne.

Kiedy pomocna może być socjoterapia?

Socjoterapia może być odpowiednia, gdy nastolatek potrzebuje bezpiecznej grupy do poznawania siebie, ćwiczenia relacji i zdobywania doświadczeń korekcyjnych.

Warto ją rozważyć, gdy nastolatek:

czuje się osamotniony,
wycofuje się z grupy,
nie potrafi utrzymywać relacji,
doświadcza częstych konfliktów,
ma niskie poczucie własnej wartości,
ma trudność z wyrażaniem emocji,
potrzebuje lepiej rozumieć własne zachowania w relacjach,
chce rozwijać wiedzę o sobie i innych.

Podczas zajęć uczestnik może obserwować role, które przyjmuje, otrzymywać informacje zwrotne oraz sprawdzać nowe sposoby komunikowania się.

Kiedy pomocny może być TUS?

TUS jest szczególnie przydatny wtedy, gdy nastolatek potrzebuje przećwiczenia konkretnych kompetencji społecznych.

Zajęcia mogą dotyczyć:

rozpoczynania rozmowy,
podtrzymywania kontaktu,
rozpoznawania sygnałów społecznych,
wyrażania potrzeb,
asertywności,
reagowania na krytykę,
rozwiązywania konfliktów,
współpracy,
rozpoznawania emocji,
reagowania na odmowę.

TUS ma zwykle bardziej treningowy i uporządkowany charakter niż socjoterapia.

Kiedy warto rozważyć psychoterapię młodzieży?

Psychoterapia jest wskazana, gdy trudności w relacjach są związane z intensywnym cierpieniem, lękiem, depresją, traumą lub utrwalonym negatywnym obrazem siebie.

Może być odpowiednia, gdy nastolatek:

przeżywa silny lęk społeczny,
doświadcza obniżonego nastroju,
nie ufa innym po wcześniejszych urazach,
wielokrotnie wchodzi w krzywdzące relacje,
silnie obwinia siebie,
nie potrafi regulować emocji,
dokonuje samouszkodzeń,
przeżywa kryzys tożsamości,
doświadcza przemocy,
ma trudności, które obejmują wiele obszarów życia.

Psychoterapia umożliwia indywidualną pracę nad źródłami cierpienia, przekonaniami o sobie, emocjami i sposobami tworzenia relacji.

Jak wygląda konsultacja kwalifikacyjna?

Konsultacja pomaga zrozumieć charakter trudności i wybrać formę pomocy odpowiadającą potrzebom nastolatka.

Podczas spotkania specjalista może pytać o:

aktualne relacje rówieśnicze,
wcześniejsze przyjaźnie,
sytuację szkolną,
konflikty,
doświadczenie odrzucenia lub przemocy,
nastrój,
funkcjonowanie w internecie,
relacje rodzinne,
sposób reagowania na stres,
oczekiwania nastolatka,
gotowość do pracy indywidualnej lub grupowej.

Decyzja nie powinna opierać się wyłącznie na zachowaniu widocznym dla rodziców. Ważna jest również perspektywa młodego człowieka.

Relacje rówieśnicze są jednym z kluczowych obszarów rozwoju w okresie dorastania. Pomagają budować tożsamość, autonomię, poczucie własnej wartości oraz umiejętności potrzebne w dorosłym życiu.

Dążenie do akceptacji i przynależności jest naturalne, ale może również zwiększać podatność na presję grupy. Internet dodatkowo poszerza przestrzeń relacji, oferując zarówno możliwości kontaktu, jak i ryzyko cyberprzemocy, porównywania się oraz stałej presji społecznej.

Nie każda trudność wymaga terapii. Jeżeli jednak nastolatek cierpi z powodu samotności, odrzucenia, lęku lub powtarzających się konfliktów, warto skonsultować się ze specjalistą. Zależnie od potrzeb pomocna może być socjoterapia, Trening Umiejętności Społecznych, psychoterapia młodzieży lub terapia rodzinna.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego rówieśnicy są tak ważni dla nastolatka?

Relacje rówieśnicze wspierają rozwój tożsamości, autonomii, samooceny, komunikacji i poczucia przynależności.

Czy oddalanie się nastolatka od rodziców jest normalne?

Najczęściej tak. Jest elementem rozwoju niezależności, ale nastolatek nadal potrzebuje bezpiecznej i dostępnej emocjonalnie relacji z rodzicami.

Czy nastolatek musi mieć dużą grupę znajomych?

Nie. Ważniejsza od liczby kontaktów jest ich jakość oraz to, czy młody człowiek jest zadowolony ze swoich relacji.

Kiedy brak znajomych staje się problemem?

Gdy nastolatek cierpi z powodu samotności, chce tworzyć relacje, ale nie potrafi, albo wycofanie wpływa na szkołę, nastrój i codzienne funkcjonowanie.

Jak odróżnić potrzebę samotności od wycofania?

Potrzeba samotności zwykle daje odpoczynek i nie powoduje cierpienia. Wycofanie wiąże się często z lękiem, smutkiem, poczuciem odrzucenia lub utratą zainteresowań.

Czy internetowe przyjaźnie są wartościowe?

Mogą być wartościowe i zapewniać wsparcie, ale wymagają uwzględnienia bezpieczeństwa, prywatności i ryzyka manipulacji lub cyberprzemocy.

Co zrobić, gdy nastolatek został odrzucony przez grupę?

Warto wysłuchać go bez bagatelizowania, sprawdzić, czy nie doświadcza przemocy, pomóc znaleźć inne środowiska oraz rozważyć konsultację psychologiczną.

Czy rodzic powinien ingerować w każdy konflikt?

Nie. Drobne konflikty są okazją do nauki. Interwencja jest potrzebna przy przemocy, nierównowadze sił, zagrożeniu bezpieczeństwa lub niemożności samodzielnego poradzenia sobie.

Czym socjoterapia różni się od TUS?

Socjoterapia szerzej pracuje z emocjami, doświadczeniami i relacjami w grupie. TUS skupia się na ćwiczeniu konkretnych kompetencji społecznych.

Kiedy wybrać psychoterapię zamiast zajęć grupowych?

Gdy występuje silne cierpienie, depresja, lęk, trauma, samookaleczenia lub trudności wymagające pogłębionej pracy indywidualnej.

Wsparcie nastolatków we Wrocławiu

Jeżeli zauważają Państwo, że nastolatek ma trudności w nawiązywaniu relacji, wycofuje się, często doświadcza konfliktów, czuje się samotny lub bardzo silnie przeżywa ocenę innych osób, warto umówić konsultację psychologiczną.

W naszym Centrum prowadzimy dla dzieci i młodzieży:

Powiązane artykuły

Jeżeli interesuje Państwa socjoterapia oraz wsparcie rozwoju emocjonalnego i społecznego młodych ludzi, zachęcamy również do zapoznania się z pozostałymi artykułami przygotowanymi przez specjalistów naszego Centrum:

bibliografia

Gentry, J. H., & Campbell, M. (2002). Developing adolescents: A reference for professionals. Washington, DC: American Psychological Association.
Jankowiak, B., & Matysiak-Błaszczyk, A. (2019). Ryzyko i ochrona w środowisku rówieśniczym. Czyli o znaczeniu relacji koleżeńskich w życiu nastolatków. Studia Edukacyjne, (53), 59-73.
Krzywosz-Rynkiewicz, B. (2025). Młodzi w świecie technologii cyfrowych. Diagnoza zagrożeń i przewodnik po dobrych praktykach dla nauczycieli i wychowawców dzieci i młodszych nastolatków, Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych–Państwowy Instytut Badawczy.
Orben, A., Tomova, L., & Blakemore, S. J. (2020). The effects of social deprivation on adolescent development and mental health. The Lancet Child & Adolescent Health, 4(8), 634-640.
UNICEF. Materiały dotyczące zdrowia psychicznego nastolatków, relacji i korzystania z mediów społecznościowych.
World Health Organization. (2024). The adolescent health indicators recommended by the Global Action for Measurement of Adolescent health: guidance for monitoring adolescent health at country, regional and global levels. World Health Organization.

Relacje rówieśnicze w okresie dorastania – jak wspierać nastolatka?